Maqolalar
Allergik rinit (pichan isitmasi): belgilari va davolash
Bahor va yoz oylarida ko'pchilikni burun bitishi, ketma-ket aksirish va ko'z qichishishi bezovta qiladi. Ko'pincha bu oddiy shamollash emas, balki allergik rinit — xalq orasida pichan isitmasi deb ataladigan holat. Doctor Hasan Medical Center LOR shifokorlari bu kasallikni qanday ajratish va nima qilish kerakligini tushuntiradi.
Allergik rinit nima?
Allergik rinit — burun shilliq qavatining allergen bilan aloqadan keyin yuzaga keladigan yallig'lanishi. Immunitet tizimi o'zi uchun zararsiz moddani, masalan o'simlik changini, xavf deb qabul qiladi va gistamin kabi faol moddalarni ajratadi. Natijada shilliq qavat shishadi, suyuqlik ajralishi kuchayadi va qichishish paydo bo'ladi. Kasallik mavsumiy (o'simliklar changlash davrida) yoki yil davomida davom etadigan (uy changi, mog'or, uy hayvonlari) shaklda kechishi mumkin.
Asosiy belgilari
- ketma-ket, seriyali aksirish, ayniqsa ertalab;
- burundan tiniq, suvsimon ajralma;
- burun bitishi — ko'pincha ikkala tomonda navbatma-navbat;
- burun, tanglay va quloq ichida qichishish;
- ko'zning qizarishi, yoshlanishi va qichishishi;
- hid bilish qobiliyatining pasayishi, tomoq orqasiga oqadigan shilliq va quruq yo'tal;
- uyquning buzilishi, kunduzgi charchoq va diqqatning pasayishi.
Shamollashdan qanday farq qiladi?
Virusli shamollashda odatda tana harorati ko'tariladi, tomoq og'riydi, belgilar besh-etti kun ichida asta-sekin kamayadi, ajralma esa quyuqlashadi. Allergik rinitda harorat ko'tarilmaydi, ajralma tiniq va suvsimon bo'lib qolaveradi, qichishish kuchli namoyon bo'ladi. Eng muhimi — belgilar haftalar davomida, allergen bilan aloqa davom etar ekan, saqlanadi. Ko'pchilik bemorlar aniq bog'liqlikni sezadi: ko'chaga chiqqanda, uyni tozalaganda yoki hayvon bilan o'ynagandan keyin ahvol yomonlashadi.
Eng ko'p uchraydigan allergenlar
- daraxtlar changi (erta bahorda), o'tlar va begona o'tlar changi (yoz va erta kuzda);
- terak va chinor momig'i — o'zi kamdan-kam allergen bo'ladi, lekin havodagi changni tashiydi;
- uy changi kanasi — ko'rpa-to'shak, gilam va yumshoq o'yinchoqlarda ko'payadi;
- mog'or zamburug'lari — nam xonalar, hammom, sozlanmagan konditsioner filtrlari;
- uy hayvonlarining junidagi epiteliy zarralari va so'lagi;
- tamaki tutuni, keskin hidlar, quruq va chang havo — allergen bo'lmasa ham belgilarni kuchaytiradi.
Diagnostika qanday o'tadi?
LOR shifokor avvalo shikoyatlar tarixini yig'adi: belgilar qaysi oylarda kuchayadi, qaysi sharoitda yengillashadi, oilada allergiya yoki astma bormi. So'ng burun bo'shlig'i ko'rikdan o'tkaziladi; zarur bo'lganda endoskopik tekshiruv yordamida shilliq qavat holati, burun to'sig'ining qiyshiqligi, poliplar yoki kattalashgan adenoid baholanadi. Allergenni aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlari — umumiy va allergenga xos immunoglobulinlar, qonning umumiy tahlili — tayinlanishi mumkin. Uzoq davom etgan burun bitishida burun yondosh bo'shliqlari holati ham tekshiriladi, chunki davolanmagan allergik rinit sinusitga zamin yaratadi.
Davolash yondashuvi
Davolash uch yo'nalishda olib boriladi va har doim shifokor tomonidan tanlanadi:
- Allergen bilan aloqani kamaytirish. Bu eng muhim qadam: xonani nam latta bilan tozalash, ko'rpa-to'shak jildlarini yuqori haroratda yuvish, changlash mavsumida kunduzi derazani yopiq tutish, ko'chadan kelgach yuz va burunni yuvib, kiyimni almashtirish.
- Burunni sho'r suv eritmalari bilan yuvish. Bu shilliq qavatdan chang zarralarini mexanik ravishda olib tashlaydi va dori ehtiyojini kamaytirishga yordam beradi.
- Shifokor tayinlagan dori vositalari. Antigistamin va burunga yuboriladigan yallig'lanishga qarshi preparatlar faqat ko'rikdan keyin tanlanadi. Tomir toraytiruvchi tomchilarni o'z bilganicha uzoq muddat ishlatish qat'iyan mumkin emas — bu tomchiga bog'liq rinitga olib keladi va burun bitishini yanada og'irlashtiradi.
Ayrim bemorlarda allergenga xos immunoterapiya muhokama qilinadi. Bu organizmni allergenga asta-sekin ko'niktirish usuli bo'lib, faqat to'liq tekshiruvdan keyin va shifokor nazoratida olib boriladi.
Nega uni e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi?
- surunkali sinusit va burun poliplari rivojlanish xavfi ortadi;
- bolalarda adenoidlar kattalashadi, og'iz bilan nafas olish odati paydo bo'ladi, bu tishlov va yuz suyaklari rivojlanishiga ta'sir qiladi;
- o'rta quloq yallig'lanishi va eshitishning vaqtinchalik pasayishi kuzatiladi;
- bronxial astma rivojlanish ehtimoli oshadi;
- uyqu sifati buziladi, ish va o'quv faoliyati pasayadi.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
Agar burun bitishi ikki haftadan ortiq davom etsa, har yili aynan bir xil oylarda takrorlansa, tomchisiz erkin nafas ololmayotgan bo'lsangiz, hid bilish yo'qolgan bo'lsa yoki bolangiz kechasi og'zi ochiq uxlab, xurrak otayotgan bo'lsa — LOR shifokor ko'rigidan o'tish zarur. O'z-o'zini davolash va tomchilarni nazoratsiz ishlatish vaqtinchalik yengillik berib, keyin holatni og'irlashtiradi.
Doctor Hasan Medical Center'da LOR shifokorlari batafsil ko'rik o'tkazadi, zarur tekshiruvlarni tayinlaydi va sizga mos davolash rejasini tuzadi. Aniq tashxis va davolash tayinlash faqat shifokor ko'rigidan keyin amalga oshiriladi.

