Maqolalar

Gidrotsele: moyak atrofida suyuqlik yig‘ilishi va davolash — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Gidrotsele: moyak shishishi sabab va davolash

Moyak xaltasining bir tomoni kattalashgani sezilsa, bu ko‘p erkakni tashvishga soladi — birinchi o‘yda o‘sma yoki churra haqida o‘ylanadi. Aslida eng ko‘p uchraydigan sabab ancha xavfsiz: gidrotsele, ya’ni moyak pardalari orasida suyuqlik yig‘ilishi. U og‘riq bermaydi, sekin o‘sadi va chaqaloqlarda ko‘pincha o‘zi yo‘qoladi. Shunga qaramay, shishishning har bir holati ko‘rikdan o‘tishi kerak: churra, kista, varikotsele va, kamdan-kam bo‘lsa-da, moyak o‘smasi ham xuddi shunday boshlanishi mumkin. Quyida gidrotsele qanday yuzaga kelishi, uni qanday farqlash va davolash qachon kerakligini tushuntiramiz.

Gidrotsele nima

Har bir moyak ikki qatlamli parda bilan qoplangan. Odatda ularning orasida juda oz miqdorda suyuqlik bo‘ladi — u ishqalanishni kamaytiradi. Agar suyuqlik ishlab chiqarilishi va so‘rilishi o‘rtasidagi muvozanat buzilsa, suyuqlik to‘planadi va moyak xaltasi kattalashadi. Shu holat gidrotsele deb ataladi.

Ikki asosiy turi bor. Birlamchi (idiopatik) — sababi aniq emas, kattalarda eng ko‘p uchraydigan shakl, asta-sekin o‘sadi. Ikkilamchi — boshqa holat natijasida paydo bo‘ladi: moyak yoki uning ortig‘i yallig‘lanishi (orxit, epididimit), jarohat, moyak buralishi, o‘sma, ba’zan varikotsele operatsiyasidan keyin.

Chaqaloqlarda mexanizm boshqacha: homilalik davrida moyak qorin bo‘shlig‘idan moyak xaltasiga tushadi va u o‘tgan yo‘lak odatda yopiladi. Yo‘lak yopilmay qolsa, qorin bo‘shlig‘idagi suyuqlik moyak xaltasiga o‘tadi — bu bog‘langan gidrotsele. Shu sababli chaqaloqlarda shish kun bo‘yi o‘zgarishi mumkin: ertalab kichik, kechga borib kattaroq.

Belgilari va boshqa holatlardan farqi

Gidrotselening tipik tasviri: moyak xaltasining bir tomoni yumshoq, bir tekis kattalashgan, og‘riqsiz, teri o‘zgarmagan. Katta hajmda noqulaylik, yurganda og‘irlik hissi va kiyim tanlashda qiyinchilik paydo bo‘ladi.

HolatXarakterli belgisi
GidrotseleYumshoq, og‘riqsiz, bir tekis shish; chiroq nurini o‘tkazadi
Churra (ingvinal)Chov sohasidan tushadi, yotganda kichrayadi, zo‘riqishda kattalashadi
Varikotsele«Qurt xaltasi» hissi, ko‘proq chap tomonda, tik turganda sezilarli
EpididimitOg‘riqli, teri qizargan, isitma bo‘lishi mumkin
Moyak o‘smasiQattiq, notekis tuzilma, og‘riqsiz bo‘lishi mumkin

Shoshilinch murojaat talab qiladigan holatlar: keskin va kuchli moyak og‘rig‘i, shishning bir necha soat ichida tez o‘sishi, isitma va teri qizarishi, ko‘ngil aynishi bilan birga og‘riq. Moyak buralishi — soatlar hisobidagi holat va kechiktirish moyakni yo‘qotishga olib keladi.

Tashxis: UZI nima ko‘rsatadi

Ko‘rik paypaslash va diafanoskopiyadan boshlanadi: gidrotseleda suyuqlik chiroq nurini o‘tkazadi, zich tuzilma esa o‘tkazmaydi. Lekin asosiy va eng ishonchli usul — moyak xaltasi UZI si Doppler bilan. U quyidagilarni aniqlaydi:

  • suyuqlik hajmi va joylashuvi, gidrotsele turi;
  • moyak va uning ortig‘i tuzilishi — yallig‘lanish yoki o‘sma belgilari bor-yo‘qligi;
  • qon aylanishi — moyak buralishini ajratish uchun;
  • churra mazmuni yoki venalar kengayishi.

Yallig‘lanish shubhasida peshob tahlili va qon tahlili qo‘shiladi. O‘sma belgilari bo‘lsa, qon markerlari (AFP, beta-XGCh, LDG) buyuriladi.

Davolash: kuzatuv va operatsiya

Chaqaloqlarda gidrotselening ko‘p qismi birinchi 12–18 oy ichida o‘zi yo‘qoladi, shuning uchun bu davrda kuzatuv tanlanadi. Agar shish 2 yoshdan keyin saqlansa, tez kattalashsa yoki churra bilan birga bo‘lsa, operatsiya qilinadi.

Kattalarda kichik va bezovta qilmaydigan gidrotsele davolashni talab qilmaydi — faqat kuzatuv yetarli. Operatsiya quyidagi hollarda tavsiya etiladi: hajm katta va noqulaylik bersa, tez o‘sayotgan bo‘lsa, teri cho‘zilib shikastlanish xavfi bo‘lsa, kosmetik sabablar yoki tashxis to‘liq aniq bo‘lmasa.

Asosiy usul — gidrotselektomiya: suyuqlik chiqarilib, pardalar qayta tikiladi yoki ag‘dariladi. Bu bir kunlik jarrohlik, odatda mahalliy yoki spinal og‘riqsizlantirish ostida bajariladi, tiklanish 1–2 hafta. Shunchaki igna bilan suyuqlikni so‘rib olish (punksiya) vaqtinchalik yengillik beradi, lekin suyuqlik deyarli har doim qayta to‘planadi, shu sababli u asosiy davo sifatida ishlatilmaydi — faqat operatsiya mumkin bo‘lmagan holatlarda.

Gidrotsele bepushtlikka olib kelmaydi, lekin juda katta hajm moyak haroratini va qon aylanishini buzib, sperma sifatiga ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli bolalik rejalashtirilayotgan bo‘lsa, katta gidrotseleni operatsiya qilish muhokama qilinadi.

Ko‘p beriladigan savollar

Gidrotsele xavflimi?

O‘zi xavfli emas va saratonga aylanmaydi. Lekin har qanday moyak shishishi ko‘rikdan o‘tishi kerak, chunki churra, varikotsele, yallig‘lanish va kamdan-kam hollarda moyak o‘smasi ham xuddi shunday boshlanadi. UZI bu holatlarni ishonchli ajratadi.

Chaqaloqdagi gidrotsele o‘zi o‘tib ketadimi?

Ko‘p hollarda ha — birinchi 12–18 oy ichida o‘zi yo‘qoladi, shuning uchun bu davrda kuzatuv tanlanadi. Agar 2 yoshdan keyin saqlansa, tez kattalashsa yoki churra bilan birga bo‘lsa, operatsiya qilinadi.

Operatsiyasiz suyuqlikni so‘rib olish mumkinmi?

Punksiya vaqtinchalik yengillik beradi, lekin suyuqlik deyarli har doim qayta to‘planadi. Shuning uchun u asosiy davolash sifatida ishlatilmaydi — faqat operatsiya mumkin bo‘lmagan holatlarda qo‘llanadi.

Gidrotsele bepushtlikka sabab bo‘ladimi?

Odatda yo‘q. Lekin juda katta hajm moyak haroratini va qon aylanishini buzib, sperma sifatiga ta’sir qilishi mumkin. Bolalik rejalashtirilayotgan bo‘lsa, katta gidrotseleni operatsiya qilish muhokama qilinadi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda urologiya bo‘yicha moyak xaltasi UZI si Doppler bilan bir qabulda bajariladi va urolog natijani darhol tushuntiradi: bu gidrotsele, churra, varikotsele yoki boshqa holatmi. Kerak bo‘lsa jarrohlik rejalashtiriladi. Agar shishish bilan birga og‘riq yoki isitma bo‘lsa, murojaatni ertaga qoldirmang.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jo‘rayev Hasan Karimovich — Urolog-androlog, bosh shifokor
Jo‘rayev Hasan Karimovich
Urolog-androlog, bosh shifokor
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ