Maqolalar

Pielonefrit: buyrak yallig‘lanishi belgilari va davolash — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Pielonefrit nima: belgilari, tahlillar va davolash

Siydik yo‘li infeksiyasi ko‘pincha «sistit» deb umumlashtiriladi va uy sharoitida davolanadi. Lekin infeksiya siydik pufagidan yuqoriga ko‘tarilib buyraklarga yetib borsa, bu butunlay boshqa holat — pielonefrit. Uning farqi shundaki, bu nafaqat noqulaylik, balki buyrak to‘qimasining yallig‘lanishi: isitma, bel og‘rig‘i va umumiy holsizlik bilan kechadi, davolanmasa esa buyrakda chandiq qoldirishi yoki qonga infeksiya tarqalishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun pielonefritda o‘z-o‘zini davolash eng xavfli yo‘l. Quyida belgilarni qanday ajratish, qanday tahlillar kerakligi va davolash qancha davom etishini ko‘rib chiqamiz.

Pielonefrit nima va qanday rivojlanadi

Pielonefrit — buyrak jomi va buyrak to‘qimasining bakterial yallig‘lanishi. Holatlarning ko‘pchiligida bakteriya siydik chiqarish yo‘li orqali pastdan yuqoriga ko‘tariladi: avval siydik pufagiga tushadi, so‘ngra siydik yo‘li bo‘ylab buyrakka chiqadi. Asosiy qo‘zg‘atuvchi — ichak tayoqchasi (E. coli), holatlarning qariyb 80 foizida.

Xavfni oshiradigan omillar: ayol jinsi (siydik chiqarish yo‘li qisqa), buyrak toshi va siydik oqimiga to‘sqinlik, homiladorlik, qandli diabet, immunitet pasayishi, siydik kateteri, erkaklarda prostata kattalashishi va bolalarda siydikning teskari qaytishi (reflyuks). Tez-tez qaytalanuvchi sistit ham o‘z vaqtida davolanmasa yuqoriga ko‘tarilishi mumkin.

Belgilari: sistitdan qanday farq qiladi

BelgiSistit (pufak)Pielonefrit (buyrak)
IsitmaOdatda yo‘q yoki juda past38 darajadan yuqori, qaltirash bilan
Og‘riq joyiQorin pastida, siyganda achishishBelda, bir tomonda, qovurg‘a ostida
Umumiy holatDeyarli buzilmaydiHolsizlik, ko‘ngil aynishi, qusish
Siyish tezligiJuda tez-tez, kam-kamBo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin
DavolashQisqa kurs, ambulatorUzoq kurs, ba’zida statsionar

Bel og‘rig‘i bilan isitmaning birga kelishi — pielonefritning eng xarakterli belgisi. Agar siyganda achishish fonida harorat 38 darajadan oshsa va bel og‘risa, bu «oddiy sistit» emas va shifokorga shu kuni murojaat qilish kerak.

Darhol shoshilinch yordam talab qiladigan holatlar: 39 darajadan yuqori isitma va kuchli qaltirash, to‘xtovsiz qusish (dori ichib bo‘lmaydi), peshobning butunlay to‘xtashi, qon bosimining pasayishi va chalg‘ish, homiladorlik davridagi har qanday pielonefrit shubhasi.

Qanday tahlillar buyuriladi

  • Peshob umumiy tahlili — leykotsitlar, nitritlar, bakteriya va oqsil aniqlanadi;
  • peshob ekmasi (bakposev) va antibiotikogramma — qo‘zg‘atuvchini va unga mos antibiotikni aniqlaydi; antibiotik boshlashdan OLDIN topshirilishi muhim;
  • umumiy qon tahlili — leykotsitoz va yallig‘lanish darajasi;
  • CRP — yallig‘lanish faolligi va davolash samarasini kuzatish;
  • kreatinin, karbamid — buyrak faoliyatini baholash, antibiotik dozasi uchun ham muhim;
  • buyraklar va siydik pufagi UZI si — to‘siq, tosh, buyrak jomining kengayishi va abssessni topish;
  • og‘ir yoki takrorlanuvchi holatlarda KT buyuriladi.

Homiladorlarda va bolalarda tahlil majburiy: bu guruhlarda infeksiya tezroq tarqaladi va asoratlar ehtimoli yuqori.

Davolash qanday olib boriladi

Asos — antibiotik. Tanlov peshob ekmasi natijasiga qarab aniqlashtiriladi, lekin davolash javob kutib turmasdan, empirik boshlanadi — buyrak to‘qimasini saqlash uchun vaqt muhim. Kurs sistitdagidan uzoq: odatda 7–14 kun, og‘ir holatlarda uzoqroq.

Yengil va o‘rtacha holatlarda davolash uyda tabletka bilan olib boriladi. Statsionar quyidagi hollarda kerak bo‘ladi: qusish tufayli dori ichib bo‘lmasligi, yuqori isitma va og‘ir umumiy holat, homiladorlik, siydik oqimiga to‘siq (tosh), bitta buyrak, qandli diabet yoki immunitet pasayishi, 48–72 soat ichida yaxshilanish bo‘lmasligi. Bunda antibiotik tomir orqali yuboriladi.

Qo‘shimcha choralar: kuniga 1,5–2 litr suyuqlik, isitma va og‘riq uchun parasetamol, dam olish. Tosh yoki boshqa to‘siq aniqlansa, infeksiyani faqat antibiotik bilan yo‘qotib bo‘lmaydi — siydik oqimini tiklash kerak, buning uchun stent qo‘yilishi yoki toshni olib tashlash muolajasi bajariladi.

Muhim qoida: belgilar 2–3 kunda yengillashsa ham, kursni oxirigacha ichish shart. Yarim yo‘lda to‘xtatish infeksiyaning qaytishiga va bakteriyalarda chidamlilik paydo bo‘lishiga olib keladi.

Asoratlar va qaytalanishning oldini olish

Davolanmagan yoki takrorlanuvchi pielonefrit buyrakda chandiq qoldiradi, bu yillar o‘tib buyrak faoliyatining pasayishiga va qon bosimi ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin. O‘tkir asoratlar: buyrak abssessi, paranefrit va sepsis.

Qaytalanishning oldini olish uchun: yetarli suyuqlik ichish, siydikni uzoq ushlab turmaslik, jinsiy aloqadan keyin siyish, ich qotishini davolash, qandli diabetda qandni nazoratda tutish, ayollarda menopauzadan keyin mahalliy estrogen muhokama qilinadi. Tez-tez qaytalanadigan holatlarda urolog siydik yo‘llari tuzilishini tekshiradi — ko‘pincha ildiz sabab tosh yoki anatomik xususiyat bo‘lib chiqadi.

Ko‘p beriladigan savollar

Pielonefritni sistitdan qanday farqlash kerak?

Asosiy farq isitma va og‘riq joyi. Sistitda harorat deyarli ko‘tarilmaydi va og‘riq qorin pastida bo‘ladi. Pielonefritda harorat 38 darajadan oshadi, qaltirash bo‘ladi, og‘riq belda bir tomonda seziladi va umumiy holsizlik qo‘shiladi.

Davolash qancha davom etadi?

Antibiotik kursi odatda 7–14 kun, og‘ir holatlarda uzoqroq. Belgilar 2–3 kunda yengillashsa ham kursni oxirigacha ichish shart, aks holda infeksiya qaytadi va bakteriyalarda chidamlilik paydo bo‘ladi.

Qachon kasalxonaga yotish kerak?

Qusish tufayli dori ichib bo‘lmasa, isitma yuqori va umumiy holat og‘ir bo‘lsa, homiladorlikda, siydik oqimiga to‘siq bo‘lsa, bitta buyrak, diabet yoki immunitet pasayishi bo‘lsa, shuningdek 48–72 soatda yaxshilanish bo‘lmasa statsionar kerak bo‘ladi.

Pielonefrit buyrakka zarar qoldiradimi?

O‘z vaqtida to‘liq davolansa, odatda iz qoldirmaydi. Davolanmagan yoki tez-tez qaytalanadigan holatlarda buyrakda chandiq qolishi mumkin, bu yillar o‘tib buyrak faoliyatini pasaytiradi va qon bosimini ko‘taradi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda urologiya bo‘limi, laboratoriya va UZI bir binoda joylashgan: peshob tahlili va qon tahlili tez bajariladi, buyraklar UZI si o‘sha kuni o‘tkaziladi va urolog natijalarga qarab davolashni darhol boshlaydi. Bel og‘rig‘i isitma bilan birga kelsa, kutib o‘tirmang — bu holatda har bir kun muhim.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jo‘rayev Hasan Karimovich — Urolog-androlog, bosh shifokor
Jo‘rayev Hasan Karimovich
Urolog-androlog, bosh shifokor
Nazarov Saloxiddin Xusniddinovich — UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Nazarov Saloxiddin Xusniddinovich
UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Turdieva Kommuna Eshpulatovna — UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Turdieva Kommuna Eshpulatovna
UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ