Maqolalar
Priapizm: to‘xtamaydigan ereksiya — nega shoshilinch yordam kerak
Priapizm — jinsiy qo‘zg‘alish bilan bog‘liq bo‘lmagan yoki orgazmdan keyin ham to‘xtamaydigan, to‘rt soatdan uzoq davom etadigan ereksiya. Uning eng ko‘p uchraydigan turi — ishemik priapizm — haqiqiy shoshilinch holat: qon olatda qamalib qoladi, to‘qimalar kislorod ololmaydi va ereksiya qancha uzoq davom etsa, doimiy erektil disfunksiya xavfi shuncha ortadi. Ko‘p erkaklar uyalganidan yoki «o‘zi o‘tib ketar» degan umidda yordam so‘rashni kechiktiradi — aynan shu kechikish og‘ir oqibatlarning asosiy sababidir. Maqolada priapizm turlari, sabablari, nima qilish va nima qilmaslik kerakligi, shifoxonada qanday davolanishi hamda qaytalanishining oldini olish haqida so‘zlab beramiz.
- Priapizm nima
- Priapizm turlari: ishemik, noishemik va takrorlanuvchi
- Priapizm sabablari
- Qachon tez yordam chaqirish kerak
- Shifoxonaga borayotganda nima qilish va nima qilmaslik kerak
- Priapizm shifoxonada qanday davolanadi
- Epizoddan keyin: ereksiya va profilaktika
- Ko‘p beriladigan savollar
- Doctor Hasan Medical Centerda
Priapizm nima
Odatdagi ereksiyada olat arteriyalari kengayadi, ikki g‘ovaksimon (kavernoz) tana qonga to‘ladi, venalar orqali qon chiqishi esa vaqtincha kamayadi. Orgazm yoki qo‘zg‘alish tugagach, jarayon teskari yo‘nalishda kechadi va olat bo‘shashadi. Priapizmda bu boshqaruv buziladi. Shifokorlar to‘rt soatdan ortiq davom etgan ereksiyani priapizm deb atashadi, ammo qattiq va og‘riqli ereksiya qaytmayotgan bo‘lsa, aniq vaqtni kutib o‘tirish kerak emas. Bu holat istalgan yoshda, jumladan qonning ayrim kasalliklari bor bolalarda ham uchrashi mumkin.
Priapizm turlari: ishemik, noishemik va takrorlanuvchi
Turi shoshilinchlik darajasini va davolash usulini belgilaydi:
| Belgi | Ishemik (kam oqimli) | Noishemik (yuqori oqimli) | Takrorlanuvchi |
|---|---|---|---|
| Nima sodir bo‘ladi | Qon qamalib qoladi va kislorodsiz qoladi | Arterial qon ortiqcha oqib keladi, odatda jarohatdan keyin | Qisqa ishemik epizodlar qayta-qayta takrorlanadi |
| Og‘riq va qattiqlik | Og‘riqli, olat tanasi butunlay qattiq | Og‘riq kam yoki yo‘q, qisman qattiq | Og‘riqli, ko‘pincha tunda, so‘ng o‘tib ketadi |
| Odatiy sabablar | Dorilar, o‘roqsimon hujayrali anemiya, narkotiklar | Oraliq yoki olatga zarba | O‘roqsimon hujayrali anemiya, boshqa qon kasalliklari |
| Shoshilinchlik | Bir necha soat ichida shoshilinch yordam | Shoshilinch emas, lekin urolog ko‘rigi kerak | To‘rt soatdan uzoq har qanday epizod — shoshilinch |
| Odatiy yondashuv | Shifoxonada aspiratsiya va dori yuborish | Kuzatuv, ba’zan ixtisoslashgan markazda embolizatsiya | Urolog tuzgan profilaktika rejasi |
Ishemik priapizm eng ko‘p uchraydigan tur, shuning uchun har qanday uzoq davom etayotgan og‘riqli ereksiya aksi isbotlanmaguncha shoshilinch holat deb qaraladi.
Priapizm sabablari
Ko‘pincha priapizmning aniq turtkisi bo‘ladi:
- ereksiya uchun dorilar — ayniqsa olatga yuboriladigan in’eksiyalar, kamroq hollarda tabletkalar, xususan ular me’yordan ortiq yoki bir-biri bilan birga qabul qilinganda;
- ayrim antidepressantlar va antipsixotiklar hamda qon tomirlariga ta’sir qiluvchi boshqa ba’zi dorilar;
- o‘roqsimon hujayrali anemiya va boshqa qon kasalliklari, jumladan leykoz — bolalarda eng ko‘p uchraydigan sabab;
- narkotik moddalar va alkogol;
- orqa miya jarohati va ayrim nevrologik kasalliklar;
- oraliq yoki olat jarohati — velosiped ramasi yoki to‘siq ustiga yiqilish, tepki yoki zarba; bu noishemik priapizmning odatiy sababi bo‘lib, ereksiya jarohatdan bir necha soat yoki kun o‘tib paydo bo‘lishi mumkin.
Ayrim erkaklarda sabab topilmaydi, shuning uchun epizoddan keyin urolog ko‘rigidan o‘tish muhim.
Qachon tez yordam chaqirish kerak
Quyidagi hollarda 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki darhol shifoxonaning qabul bo‘limiga boring:
- ereksiya qo‘zg‘alishsiz to‘rt soatdan ortiq davom etsa yoki jinsiy aloqadan keyin ham qaytmasa;
- olat tanasi butunlay qattiq va og‘riqli, olat boshi esa yumshoq bo‘lsa;
- ereksiya uchun in’eksiya yoki tabletkadan keyin ereksiya pasaymasa;
- o‘roqsimon hujayrali anemiyasi bor erkak yoki bolada og‘riqli ereksiya paydo bo‘lsa;
- og‘riqli ereksiya narkotik yoki alkogoldan keyin boshlangan bo‘lsa.
Oraliq jarohatidan keyingi qisman qattiq, og‘riqsiz ereksiya kamroq shoshilinch, lekin uni urolog tez orada ko‘rishi kerak. Yorg‘oqda to‘satdan boshlangan og‘riq — boshqa shoshilinch holat, bu haqda moyak og‘rig‘i haqidagi maqolamizda yozilgan.
Shifoxonaga borayotganda nima qilish va nima qilmaslik kerak
Bu yerda vaqt hamma narsadan muhim. Ishemik priapizmni ilk soatlarda davolash maqsad qilinadi: to‘rt-olti soatdan keyin to‘qimalar shikastlanishi va doimiy erektil disfunksiya xavfi keskin ortadi.
- ereksiya o‘zi o‘tib ketishini kutib o‘tirmang;
- matoga o‘ralgan sovuq kompress, yurish yoki zinapoyadan chiqishni faqat shifoxonaga ketayotib sinab ko‘rish mumkin, ular yo‘lni hech qachon kechiktirmasligi kerak;
- muzni to‘g‘ridan-to‘g‘ri teriga qo‘ymang, olatni bog‘lamang va qonni siqib chiqarishga urinmang;
- ereksiyadan «qutulish» uchun qo‘shimcha tabletka, alkogol, xalq vositalari yoki yana jinsiy faollikdan foydalanmang;
- shifokorlarga qaysi dori yoki moddani qachon qabul qilganingizni ayting.
Priapizm shifoxonada qanday davolanadi
Qabul bo‘limida urolog olatni ko‘zdan kechiradi va ko‘pincha kavernoz to‘qimadan qon namunasini oladi: to‘q rangli, kislorodi kam qon ishemik turni tasdiqlaydi. Olatning Doppler UZI tekshiruvi qon oqimini baholashga yordam beradi. Ishemik priapizm bosqichma-bosqich davolanadi:
- aspiratsiya — mahalliy og‘riqsizlantirish ostida igna bilan kavernoz tanalardan qon so‘rib olinadi, ba’zan ular yuviladi;
- qon tomirlarini toraytiruvchi dorini olatga yuborish — yurak urishi va qon bosimi nazoratida, zarur bo‘lsa takrorlanadi;
- jarrohlik — bu choralar yordam bermasa, jarroh qamalgan qon chiqib ketishi uchun shunt hosil qiladi; uzoq davom etgan holatlarda boshqa operatsiyalar ham muhokama qilinishi mumkin.
Noishemik priapizm ko‘pincha kuzatuv bilan o‘tib ketadi; saqlanib qolsa, ixtisoslashgan markazda shikastlangan arteriyani berkitish (embolizatsiya) bajarilishi mumkin. Takrorlanuvchi priapizmda asosiy kasallikni davolash va profilaktika rejasi zarur.
Epizoddan keyin: ereksiya va profilaktika
O‘z vaqtida davolangan qisqa epizoddan keyin ereksiya odatda tiklanadi. Uzoq davom etgan epizoddan so‘ng kavernoz to‘qimaning chandiqlanishi erektil disfunksiyaga olib kelishi mumkin, u alohida baholanadi va davolanadi. Yangi epizod xavfini kamaytirish uchun:
- ereksiya uchun dorilarni faqat shifokor buyurganidek qo‘llang, ularni birga ichmang va tavsiya etilgan miqdordan oshirmang;
- antidepressant yoki antipsixotik qabul qilsangiz, har qanday uzoq ereksiya haqida shifokorga ayting, dorini o‘zingiz to‘xtatmang;
- o‘roqsimon hujayrali anemiyada gematolog rejasiga amal qiling, yetarli suyuqlik iching, suvsizlanish va sovuqdan saqlaning;
- narkotiklar va ortiqcha alkogoldan voz keching;
- takrorlanuvchi qisqa og‘riqli ereksiyalar haqida urologga ayting — ular katta epizoddan darak berishi mumkin.
Muntazam erkaklar salomatligi ko‘rigi bu xavflarni xotirjam muhokama qilish uchun yaxshi imkoniyat.
Ko‘p beriladigan savollar
Ereksiya qancha davom etsa, xavfli hisoblanadi?
Qo‘zg‘alishsiz to‘rt soatdan ortiq davom etgan ereksiya priapizm deb ataladi. Ishemik shaklda to‘rt-olti soatdan keyin to‘qimalar shikastlanishi va doimiy erektil disfunksiya xavfi keskin ortadi, shuning uchun maqsad — ilk soatlarda davolash. Qattiq va og‘riqli ereksiya qaytmayotgan bo‘lsa, ma’lum vaqtni kutmang: 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki shifoxonaning qabul bo‘limiga boring. Bu holatda har bir soat muhim.
Priapizm o‘z-o‘zidan o‘tib ketishi mumkinmi?
Jarohatdan keyingi noishemik priapizm ko‘pincha urolog kuzatuvida o‘zi o‘tib ketadi, takrorlanuvchi priapizmning qisqa epizodlari ham davosiz pasayadi. Ishemik priapizm esa kamdan-kam hollarda o‘z vaqtida o‘tib ketadi va kutish ereksiya qobiliyatini yo‘qotishga olib kelishi mumkin. Turni uyda ishonchli aniqlab bo‘lmaydi, shuning uchun har qanday uzoq og‘riqli ereksiya kechiktirmay shifoxonada baholanishi kerak. Sovuq kompress yoki yurish davoning o‘rnini bosmaydi.
Priapizmdan keyin ereksiya muammolari bo‘ladimi?
Bu asosan epizod qancha davom etgani va davolash qanchalik tez boshlanganiga bog‘liq. Ilk soatlarda davolangan qisqa epizoddan keyin ereksiya odatda tiklanadi. Uzoq davom etgan ishemik epizoddan so‘ng kavernoz to‘qimaning chandiqlanishi erektil disfunksiyaga sabab bo‘lishi mumkin; uni urolog dorilar yoki ayrim hollarda jarrohlik yo‘li bilan davolaydi. Nazorat konsultatsiyasi erektil funksiyani baholash va keyingi rejani tuzishga yordam beradi.
Erektil disfunksiya tabletkalari priapizm chaqirishi mumkinmi?
Erektil disfunksiya tabletkalaridan keyin priapizm kam uchraydi, lekin ular buyurilganidan ko‘p miqdorda, bir-biri yoki narkotik moddalar bilan birga qabul qilinganda yoxud qon kasalligi bor erkaklar ishlatganda xavf ortadi. Olatga yuboriladigan in’eksiyalarda xavf yuqoriroq. Bunday dorilarni faqat shifokor buyurganidek qo‘llang, ereksiya to‘rt soatdan uzoq davom etsa, darhol shoshilinch yordamga murojaat qiling.
Doctor Hasan Medical Centerda
O‘tkir ishemik priapizm oddiy qabulga yozilish uchun sabab emas: darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki shifoxonaning qabul bo‘limiga boring. Doctor Hasan Medical Centerda epizoddan keyingi kuzatuv hamda priapizm qaytalanganda yoki takrorlanuvchi shaklda profilaktika uchun urolog-androlog konsultatsiyasi o‘tkaziladi. Shifokor priapizmga turtki bo‘lishi mumkin bo‘lgan dorilarni ko‘rib chiqadi va erektil funksiyani baholaydi. Markazda Doppler UZI tekshiruvi, jumladan chov yoki oraliq jarohatidan keyin yorg‘oq a’zolari Doppler UZI bajariladi, shuning uchun bir necha bosqichni bitta tashrifda o‘tish mumkin. Natijalar tushuntiriladi va nazorat ko‘riklari bilan individual reja tuziladi; jarrohlik yoki statsionar davolash kerak bo‘lsa, shifokor imkoniyatlar va keyingi qadamlarni tushuntiradi. Batafsil — urologiya va andrologiya sahifasida.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz
