Maqolalar

Giperprolaktinemiyada endokrinolog maslahati — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Prolaktin yuqori bo‘lsa: hayz buzilishi va bepushtlikning yashirin sababi

Hayz kechika boshladi, keyin ikki-uch oyga yo‘qoldi. Ko‘krakdan bosganda suyuqlik chiqadi. Bir yildan beri homiladorlik bo‘lmayapti. Ginekolog tekshiradi — bachadon va tuxumdonlar sog‘lom. Bunday holatda javob ko‘pincha bitta tahlilda bo‘ladi: prolaktin. Bu gormonning ko‘tarilishi ayollarda hayz buzilishi va bepushtlikning eng ko‘p uchraydigan endokrin sabablaridan biri.

Prolaktin nima qiladi

Prolaktin miya asosidagi gipofiz bezida ishlab chiqariladi. Uning asosiy vazifasi — tug‘ruqdan keyin sut ishlab chiqarishni ta’minlash. Ayni paytda u tuxumdonlarni boshqaruvchi gormonlarni bostiradi: tabiat homiladorlik va emizish davrida yangi homiladorlikni oldini oladi. Muammo shundaki, prolaktin homiladorlikdan tashqarida ham ko‘tarilsa, xuddi shu bostirish mexanizmi ishlaydi — ovulyatsiya to‘xtaydi.

Belgilari

Ayollarda: hayzning siyraklashishi yoki butunlay to‘xtashi, ovulyatsiyaning yo‘qligi va bepushtlik, ko‘krakdan sutsimon ajralma (galaktoreya), jinsiy istakning pasayishi, bosh og‘rig‘i, kayfiyatning o‘zgarishi.

Erkaklarda: jinsiy istak va potensiyaning pasayishi, ko‘krak bezining kattalashishi, soqol o‘sishining sekinlashishi, sperma sifatining yomonlashishi. Erkaklarda belgilar sekin rivojlangani uchun tashxis ko‘pincha kechroq qo‘yiladi.

Agar o‘smaning o‘zi katta bo‘lsa, ko‘rish maydonining chetlari torayishi va doimiy bosh og‘rig‘i qo‘shilishi mumkin.

Nega ko‘tariladi

  • Fiziologik holatlar — homiladorlik, emizish, stress, uyqu, jinsiy aloqa, ko‘krak sohasini qitiqlash, jismoniy yuklama. Bular vaqtinchalik va davolash talab qilmaydi.
  • Dorilar — juda ko‘p uchraydigan sabab: antipsixotiklar, ba’zi antidepressantlar, ko‘ngil aynishiga qarshi metoklopramid, bosim dorilari, estrogenlar.
  • Prolaktinoma — gipofizning xavfsiz o‘smasi. Aksariyat hollarda mikroadenoma (10 mm dan kichik) va u operatsiyasiz davolanadi.
  • Boshqa kasalliklar — qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi (juda muhim va oson tuzatiladi), surunkali buyrak kasalligi, jigar sirrozi, polikistoz tuxumdon sindromi.
  • Makroprolaktin — qonda prolaktinning faol bo‘lmagan yirik shakli. Tahlil yuqori chiqadi, ammo odam sog‘lom. Buni alohida tekshiruv aniqlaydi va keraksiz davolashdan saqlaydi.

Tahlilni qanday to‘g‘ri topshirish

Prolaktin — stressga eng sezgir gormonlardan biri, shuning uchun noto‘g‘ri topshirilgan tahlil yolg‘on natija beradi. Qoidalar: ertalab, uyg‘ongandan 2–3 soat keyin; och qoringa; oldingi kuni jinsiy aloqa, hammom, sport va ko‘krakni tekshirishdan voz kechish; qon olishdan oldin 15–20 daqiqa tinch o‘tirish. Bir marta yuqori natija tashxis emas — u kamida bir marta takrorlanadi.

Tekshiruv va davolash

Prolaktin qayta tasdiqlansa, TTG (qalqonsimon bez), kreatinin, homiladorlik testi tekshiriladi va dorilar ro‘yxati ko‘rib chiqiladi. Sabab topilmasa yoki daraja sezilarli yuqori bo‘lsa — gipofiz sohasining MRT si buyuriladi.

Davolash sababga bog‘liq: gipotireozda tiroksin prolaktinni o‘zi me’yorga qaytaradi; dori aybdor bo‘lsa, uni tayinlagan shifokor bilan almashtirish muhokama qilinadi; prolaktinomada esa dofamin agonistlari (kabergolin, bromokriptin) tayinlanadi. Bu preparatlar nafaqat gormonni tushiradi, balki o‘smani ham kichraytiradi — shuning uchun aksariyat bemorlarda operatsiya kerak bo‘lmaydi. Ovulyatsiya odatda bir necha oy ichida tiklanadi.

Ko‘p beriladigan savollar

Ustara bilan olsam, tuklar qalinlashadimi? Yo‘q, bu afsona. Ustara tuk tuzilishini o‘zgartirmaydi — kesilgan uch qattiqroq tuyuladi, xolos.

Lazerli epilyatsiya davolash o‘rnini bosadimi? Yo‘q. U mavjud tuklarni yo‘qotadi, ammo gormonal sabab qolsa, yangi tuklar o‘sishda davom etadi.

Tahlilni tsiklning qaysi kunida topshirish kerak? Ko‘pchilik gormonlar uchun 2–5-kun, ertalab och qorinda. Aniq kunni shifokor belgilaydi.

Girsutizm bepushtlik degani-mi? Yo‘q. Ammo u ko‘pincha PKOS bilan birga keladi, PKOS esa homiladorlikni rejalashtirishda e’tibor talab qiladi.

Natija qachon ko‘rinadi? Tuk follikulasi tsikli sababli birinchi o‘zgarishlar 3 oydan, barqaror natija esa 6–12 oydan keyin baholanadi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Klinikada endokrinolog va ginekolog birgalikda ishlaydi: gormonal tahlillar o‘z laboratoriyasida bajariladi, natijalar birgalikda talqin qilinadi va zarurat bo‘lsa MRT ga yo‘naltiriladi. Agar hayzingiz muntazam bo‘lmasa yoki bir yildan beri homiladorlik bo‘lmayotgan bo‘lsa — prolaktin tekshiruvi majburiy ro‘yxatga kiradi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Siddiqov Abdulbosit Adxamovich
Siddiqov Abdulbosit Adxamovich
Endokrinolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ