Maqolalar
Qalqonsimon bez tugunlari: UZI tekshiruvi va qachon punksiya kerak
Qalqonsimon bez tugunlari juda ko'p uchraydi va aksariyat hollarda tasodifan, boshqa sababga qilingan UZI tekshiruvida topiladi. Ularning katta qismi xavfsiz, ammo har bir tugun to'g'ri baholanishi va zarur bo'lganda kuzatuvga olinishi kerak.
Qalqonsimon bez tuguni nima?
Tugun — qalqonsimon bez to'qimasida hosil bo'lgan chegaralangan zichlashish. U suyuqlik bilan to'lgan (kistoz), zich (solid) yoki aralash tuzilishga ega bo'lishi mumkin. Tugunlar yakka yoki ko'p sonli bo'ladi. Aksariyat tugunlar xavfsiz bo'lib, gormon ishlab chiqarishga ta'sir qilmaydi.
Tugunlar yosh ortgani sari ko'proq uchraydi va ayollarda erkaklarga qaraganda ancha ko'p aniqlanadi. UZI apparatlarining sezgirligi ortgani sababli bugun ular ilgarigidan tez-tez topiladi.
Nima uchun paydo bo'ladi
- ratsionda yod yetishmovchiligi — mintaqamiz uchun ahamiyatli omil;
- irsiy moyillik;
- autoimmun tireoidit va bezning surunkali yallig'lanishi;
- yosh — 50 dan keyin ehtimollik oshadi;
- bolalikda bo'yin va bosh sohasiga nurlanish ta'siri;
- gormonal o'zgarishlar davri: homiladorlik, klimaks.
Belgilari bormi?
Kichik tugunlar odatda hech qanday belgi bermaydi. Tugun kattalashgani sari quyidagilar paydo bo'lishi mumkin:
- bo'yin oldingi qismida ko'zga tashlanadigan yoki qo'lga uriladigan shish;
- yutinganda tomoqda begona jism hissi;
- ovozning bo'g'ilishi va o'zgarishi;
- yoqa va sharfning qisganday tuyulishi;
- gormon faol tugunda: yurak urishining tezlashishi, asabiylashish, vazn yo'qotish, qo'l titrashi, terlash;
- gormon yetishmovchiligida: holsizlik, sovuqqa chidamsizlik, vazn ortishi, quruq teri.
UZI — birinchi va asosiy tekshiruv
Qalqonsimon bez UZI tekshiruvi og'riqsiz va nurlanishsiz o'tadi, maxsus tayyorgarlik talab qilmaydi. Tekshiruv chalqanchasiga yotgan holda, bo'yin biroz orqaga tashlangan holatda o'tkaziladi va bir necha daqiqa davom etadi.
UZI yordamida shifokor quyidagilarni baholaydi:
- bez o'lchami, tuzilishi va qon aylanishi;
- tugunlar soni, o'lchami va joylashuvi;
- tugunning ichki tuzilishi: kistoz, solid yoki aralash;
- chegaralarining aniqligi va shakli;
- tugun ichidagi mayda kalsinatlar;
- bo'yin limfa tugunlari holati.
Bugun tugunlar xalqaro TIRADS tizimi bo'yicha kategoriyalarga ajratiladi. Bu tizim tugunning UZI belgilariga qarab kuzatuv yoki punksiya zarurligini belgilashga yordam beradi va shifokorlar o'rtasidagi bahoni yagona tilga keltiradi.
UZI dan tashqari qanday tekshiruvlar kerak
- TTG — qalqonsimon bez faoliyatining asosiy ko'rsatkichi; zarur bo'lsa erkin T4 va T3;
- Antitelo tahlillari — autoimmun tireoiditga shubha bo'lganda;
- Sintigrafiya — TTG pasaygan bo'lsa, tugunning gormonal faolligini aniqlash uchun;
- Nozik ignali aspiratsion biopsiya (punksiya) — tugun hujayralarini bevosita tekshirish uchun;
- kalsiy va boshqa ko'rsatkichlar — endokrinolog ko'rsatmasi bilan.
Punksiya qachon kerak bo'ladi
Har bir tugun punksiya qilinmaydi. Bu tekshiruv odatda quyidagi hollarda tavsiya etiladi:
- tugun o'lchami muayyan chegaradan katta bo'lsa;
- UZI da xavotirli belgilar bo'lsa: notekis chegara, mayda kalsinatlar, balandligi enidan katta shakl, tartibsiz qon aylanish;
- tugun kuzatuv davomida tez o'ssa;
- bo'yin limfa tugunlari kattalashgan bo'lsa;
- ovoz bo'g'ilishi, yutinishning qiyinlashishi paydo bo'lsa;
- oilada qalqonsimon bez o'smasi tarixi yoki bolalikda nurlanish ta'siri bo'lsa.
Punksiya UZI nazorati ostida, juda ingichka igna bilan bajariladi, bir necha daqiqa davom etadi va odatda og'ir og'riq bermaydi. Natija tugunning tabiati haqida eng aniq ma'lumotni beradi.
Kuzatuv va davolash
- xavfsiz, kichik va belgi bermaydigan tugunlar — endokrinolog belgilagan oraliqda UZI nazorati bilan kuzatiladi;
- gormon buzilishi bo'lsa — endokrinolog tomonidan medikamentoz korreksiya tayinlanadi;
- gormonal faol tugunlarda alohida taktika tanlanadi;
- katta tugun qo'shni a'zolarni siqsa yoki biopsiya natijasi shuni talab qilsa — jarrohlik ko'rib chiqiladi;
- yod preparatlarini mustaqil qabul qilish mumkin emas: ba'zi holatlarda ular holatni yomonlashtiradi.
UZI xulosasidagi so'zlarni qanday tushunish kerak
Bemorlar ko'pincha xulosadagi atamalardan cho'chishadi. Ular tashxis emas, balki tavsif:
- izoexogen — tugunning zichligi bez to'qimasiga yaqin;
- gipoexogen — tugun atrofdagi to'qimadan quyuqroq ko'rinadi, bu qo'shimcha baholashni talab qilishi mumkin;
- anexogen — ichi suyuqlikka to'la, ya'ni kista;
- chegaralari aniq — odatda qulay belgi;
- gipoexogen halqa — tugun atrofidagi ingichka yorug' halqa, ko'pincha xavfsiz tugunlarda uchraydi;
- diffuz o'zgarishlar — bez to'qimasining bir tekis o'zgarishi, ko'pincha surunkali yallig'lanish bilan bog'liq.
Xulosani faqat endokrinolog gormon tahlillari va ko'rik bilan birga baholaydi. Bitta so'zga qarab xulosa chiqarish yoki davoni boshlash to'g'ri emas.
Profilaktika
- yodlangan tuzdan foydalanish;
- ratsionda dengiz mahsulotlari va sut mahsulotlarining bo'lishi;
- homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda TTG ni tekshirish;
- oilada qalqonsimon bez kasalligi bo'lsa, muntazam ko'rikdan o'tish;
- bo'yindagi har qanday yangi shishni e'tiborsiz qoldirmaslik.
Qalqonsimon bez tugunini internetdagi rasm bo'yicha baholab bo'lmaydi va tugunni o'z-o'zidan yo'qotadigan xalq usullari mavjud emas. Doctor Hasan Medical Center (Toshkent shahri, Sebzor massivi 1) da UZI tekshiruvi va endokrinolog konsultatsiyasidan o'tib, tugun tabiatini aniqlashtirish hamda kuzatuv rejasini olish mumkin. Bo'yningizda shish sezsangiz yoki oxirgi UZI xulosasida tugun ko'rsatilgan bo'lsa, endokrinologga murojaat qiling.


