Maqolalar

LOR shifokori ko‘rigi — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Quloqda shovqin (tinnitus): sabablari va nima yordam beradi

Xona jimjit, lekin quloqda ingichka bir tovush — chiyillash, g‘uvillash yoki shang‘illash — davom etadi. Tinnitus deb ataladigan bu holat mustaqil kasallik emas: u belgi, ya’ni eshitish tizimidagi biror o‘zgarishning natijasi. Shu sababli asosiy savol «shovqinni qanday o‘chirish kerak» emas, balki «uni nima keltirib chiqaryapti» degan savoldir.

Eng ko‘p uchraydigan sabablar

  • Quloqning oltingugurt tiqini bilan berkilishi — eng oddiy va eng tez hal bo‘ladigan sabab. Shifokor tomonidan olib tashlanganda shovqin ko‘pincha darhol yo‘qoladi.
  • Shovqinli muhit ta’siri — ishlab chiqarish shovqini, qurilish asboblari, baland ovozdagi konsertlar va, ayniqsa, naushnikda uzoq vaqt baland ovozda musiqa tinglash. Bu ichki quloqning sezgir hujayralarini asta-sekin zararlaydi, jarayon esa sezilmay kechadi.
  • Yosh bilan bog‘liq eshitish pasayishi — tinnitus ko‘pincha uning birinchi belgisi bo‘ladi.
  • O‘rta quloq muammolari — otit, eshituv nayi faoliyatining buzilishi, quloq pardasidagi o‘zgarishlar.
  • Qon bosimi bilan bog‘liq holatlar — bunda shovqin ko‘pincha yurak urishiga hamohang bo‘ladi.
  • Bo‘yin umurtqasi va jag‘ bo‘g‘imi muammolari — bosh yoki jag‘ holatini o‘zgartirganda shovqin kuchayadi yoki susayadi.
  • Ba’zi dorilar — quloqqa ta’sir qiladigan preparatlar; bu haqda shifokor bilan maslahatlashish kerak.
  • Stress va uyqusizlik — shovqinni keltirib chiqarmaydi, lekin uni sezilarli darajada kuchaytiradi.

Xavfli belgilar — kechiktirmasdan LOR ga

Tinnitusning aksariyat holatlari shoshilinch emas. Ammo quyidagi belgilar tezkor ko‘rikni talab qiladi:

  • Shovqin faqat bitta quloqda va uzoq davom etayotgan bo‘lsa;
  • To‘satdan eshitishning pasayishi — bu shoshilinch holat, bir necha kun ichida murojaat qilish natijaga sezilarli ta’sir qiladi;
  • Shovqin bilan birga bosh aylanishi va muvozanat buzilishi;
  • Quloqdan ajralma yoki og‘riq;
  • Yurak urishiga aynan mos keladigan «pulsatsiyalanuvchi» shovqin;
  • Shovqinga yuz mushaklarining zaiflashuvi qo‘shilishi.

Bir tomonlama shovqinga alohida e’tibor beriladi, chunki ikki tomonlama shovqindan farqli o‘laroq, u aniqlashtiruvchi tekshiruvni talab qiladi.

Ko‘rikda nimalar tekshiriladi

  • Otoskopiya — tashqi eshituv yo‘li va quloq pardasini ko‘rish: tiqin, yallig‘lanish yoki teshilishni istisno qilish;
  • Audiometriya — eshitishning asosiy tekshiruvi. Bemor naushnikda turli chastota va balandlikdagi tovushlarni tinglaydi, natijada audiogramma chiziladi. Bu grafik eshitish qay darajada va qaysi chastotalarda pasayganini ko‘rsatadi;
  • Timpanometriya — o‘rta quloq va quloq pardasining harakatchanligini baholash;
  • Qon bosimi va qon tahlillari — umumiy sabablarni istisno qilish;
  • Zarur bo‘lganda — nevrolog ko‘rigi va qo‘shimcha tekshiruvlar.

Audiometriya ko‘pincha kalit rol o‘ynaydi: tinnitus bilan kelgan bemorlarning katta qismida eshitishning yengil, o‘zi sezmagan pasayishi aniqlanadi — va bu davolash yo‘nalishini belgilaydi.

Nima yordam beradi

Davolash sababga qarab tanlanadi, universal dori esa yo‘q. Amalda quyidagilar samara beradi:

  • Sababni bartaraf qilish — tiqinni olib tashlash, otitni davolash, qon bosimini nazoratga olish. Ba’zan shu bilan masala yopiladi.
  • Eshitishni tiklash yoki qo‘llab-quvvatlash — eshitish pasaygan bo‘lsa, uni to‘g‘rilash ko‘pincha shovqinni ham sezilarli kamaytiradi: miya tashqi tovushlarni yana yetarli miqdorda ola boshlaydi.
  • Tovush bilan maskalash — jimjitlikda shovqin har doim kuchliroq eshitiladi. Fonda past ovozli tabiiy tovush (yomg‘ir, ventilyator, oq shovqin) qo‘yish, ayniqsa uxlash oldidan, ancha yengillik beradi.
  • Uyquni yo‘lga qo‘yish va stressni kamaytirish — bu shovqinning sezilish darajasiga bevosita ta’sir qiladi.
  • Quloqni himoya qilish — shovqinli sharoitda quloq tiqinlaridan foydalanish, naushnik ovozini pasaytirish va tinglash vaqtini cheklash.

Muhim ogohlantirish: reklama qilinadigan «tinnitusdan qutqaruvchi» qo‘shimchalar va tomchilarning samaradorligi isbotlanmagan. Dori vositalari faqat shifokor tomonidan, aniq sabab asosida tayinlanadi.

Oldini olish

  • Naushnikda ovozni maksimal darajaning taxminan 60 foizidan oshirmang va uzluksiz tinglashni cheklang;
  • Shovqinli ishda quloq himoya vositalarini muntazam ishlating;
  • Quloqni paxta tayoqcha bilan tozalamang — bu tiqinni chuqurroq surib yuboradi;
  • Qon bosimini nazorat qiling;
  • Eshitishda o‘zgarish sezsangiz, kutmasdan tekshiruvdan o‘ting.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazimizda LOR shifokorlari va nevrologlar birgalikda ishlaydi: quloq ko‘rigi, eshitish tekshiruvi va zarur bo‘lganda nevrologik baholash bir joyda o‘tkaziladi. Quloqdagi shovqin haftalar davomida davom etayotgan bo‘lsa yoki faqat bitta quloqda eshitilsa, unga ko‘nikishga urinmang — sababni aniqlash ko‘p hollarda mumkin.

Shovqin bilan uxlash: amaliy maslahatlar

Tinnitusdan shikoyat qiladiganlarning ko‘pchiligi uchun eng og‘ir payt — yotoqqa yotgan daqiqalar. Kunduzi atrofdagi tovushlar shovqinni to‘sib turadi, tunda esa u yagona eshitiladigan tovushga aylanadi.

  • Xonada past ovozli fon qoldiring — ventilyator, tabiat tovushlari yoki oq shovqin. Maqsad shovqinni «bosib tashlash» emas, uni yagona tovush bo‘lishdan chiqarish;
  • Uxlash oldidan kofe va alkogoldan voz keching, ekranni erta qo‘ying;
  • Yotgan holatda shovqinga diqqat qaratmaslikka harakat qiling: nafasni sanash yoki mushaklarni bosqichma-bosqich bo‘shashtirish yordam beradi;
  • Uyquga ketolmasangiz, 20 daqiqadan keyin turing va xira yorug‘likda biror tinch ish bilan shug‘ullaning — keyin yana yoting.

Bu usullar shovqinni davolamaydi, lekin uyquni tiklaydi — uyqu yaxshilanganda esa shovqinning sezilishi ham kamayadi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich
Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Sodikov Saidvali Saidumarovich
Sodikov Saidvali Saidumarovich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Maxkamova Madina Maxkamovna
Maxkamova Madina Maxkamovna
Nevrolog
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Nevrolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ