Maqolalar

Tinchsiz oyoqlar sindromida nevrolog ko‘rigi — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Tinchsiz oyoqlar sindromi: kechasi oyoqni qimirlatgingiz kelsa

Odam yotadi, ko‘zini yumadi — va oyoqda tushuntirib bo‘lmaydigan noqulaylik paydo bo‘ladi. Og‘riq emas, uvishish ham emas: «ichida nimadir yuradi», «tortadi», «qo‘ymaydi». Qimirlatsa yoki turib yursa — o‘tadi, yotsa — qaytadi. Bu bir necha soatga cho‘zilishi mumkin, natijada odam uxlay olmaydi va ertalab holsiz turadi. Bu holat tinchsiz oyoqlar sindromi deb ataladi va u ko‘pincha oddiy tahlil bilan aniqlanadigan sababga ega.

Tashxisning to‘rt sharti

Bu sindromning tashxisi asboblar bilan emas, tavsif bo‘yicha qo‘yiladi. To‘rtta belgining hammasi bo‘lishi kerak:

  1. oyoqni qimirlatishga qarshilik qilib bo‘lmaydigan istak, odatda noqulay his bilan birga;
  2. his tinch holatda — o‘tirganda yoki yotganda — paydo bo‘ladi yoki kuchayadi;
  3. harakat qilganda qisman yoki to‘liq yengillashadi;
  4. kechqurun va kechasi kunduzgiga qaraganda kuchliroq bo‘ladi.

Agar bu to‘rtta shartning biri bajarilmasa, boshqa sabablar ko‘rib chiqiladi: tomir kasalliklari, polinevropatiya, bo‘g‘im og‘riqlari, mushak tirishishi.

Nega paydo bo‘ladi

Asosiy mexanizm — miyadagi dofamin tizimining ishi va temir almashinuvi bilan bog‘liq. Miya to‘qimasidagi temir yetishmasa, dofamin ishlab chiqarish buziladi. Shuning uchun eng ko‘p va eng oson tuzatiladigan sabab — yashirin temir tanqisligi: gemoglobin me’yorda bo‘lishi mumkin, ammo ferritin past bo‘ladi.

Boshqa sabablar: surunkali buyrak kasalligi, homiladorlik (uchinchi trimestrda har beshinchi ayolda), qandli diabet, qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi, B12 va folat tanqisligi, ba’zi dorilar — antidepressantlar, ko‘ngil aynishiga qarshi vositalar, antigistaminlar. Irsiy moyillik ham katta rol o‘ynaydi.

Qanday tekshiruv kerak

  • Ferritin — asosiy tahlil. Bu sindromda maqsadli daraja oddiy me’yordan yuqori: 75–100 mkg/l dan past bo‘lsa, temir tayinlanadi;
  • umumiy qon tahlili, zardob temiri;
  • kreatinin va SKF — buyrak funksiyasi;
  • TTG, glyukoza, B12 va folat;
  • qabul qilinayotgan dorilar ro‘yxatini ko‘rib chiqish.

Davolash

Birinchi navbatda sabab bartaraf etiladi. Ferritin past bo‘lsa temir preparatlari tayinlanadi — ko‘p bemorda shu yetarli bo‘ladi, ammo ta’sir bir zumda emas: yaxshilanish odatda 6–12 hafta ichida seziladi. Dori qo‘zg‘atgan bo‘lsa, shifokor uni almashtiradi.

Belgilar saqlanib qolsa, dorivor davolash qo‘shiladi: alfa-2-delta ligandlari (gabapentin guruhi) — bugungi kunda birinchi tanlov, ayniqsa uyqu buzilishi va og‘riq ustun bo‘lganda. Dofamin agonistlari ham ishlatiladi, ammo ular uzoq muddatda belgilarning kuchayishiga (augmentatsiya) olib kelishi mumkin, shuning uchun ehtiyotkorlik bilan tayinlanadi va o‘z-o‘zidan doza oshirilmaydi.

Turmush tarzi: nima yordam beradi

  • muntazam o‘rtacha jismoniy faollik — kunduzi, uxlashdan oldin emas;
  • kofein, spirtli ichimlik va nikotinni kechqurun cheklash;
  • doimiy uyqu rejimi;
  • kechqurun oyoqni cho‘zish mashqlari, iliq yoki salqin vanna, massaj;
  • uzoq o‘tirishda vaqti-vaqti bilan turib yurish.

Ko‘p beriladigan savollar

Tug‘ruqdan keyin og‘riq o‘tadimi? Birlamchi dismenoreyada ko‘pincha ha. Ammo og‘riq ikkilamchi bo‘lsa, ya’ni sabab bo‘lsa, tug‘ruq uni bartaraf etmaydi.

Og‘riq qoldiruvchi doimiy ichish zararlimi? Har oy bir-ikki kun qabul qilish odatda xavfsiz. Ammo doza oshib borsa yoki samara pasaysa — bu tekshirilish sababi.

Issiq grelka xavfsizmi? Ha, agar harorat, kuchli og‘riq va noaniq tashxis bo‘lmasa. O‘tkir qorin og‘rig‘ida isitish mumkin emas.

Kontratseptiv ichsam, keyin homilador bo‘lolamanmi? Ha. Ularni to‘xtatgandan keyin fertillik odatda tez tiklanadi.

Sport qilish mumkinmi? Nafaqat mumkin, balki foydali: yengil aerob yuklama va cho‘zilish og‘riqni kamaytiradi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Klinikada nevrolog tashxisni aniqlaydi, laboratoriya ferritin va boshqa ko‘rsatkichlarni o‘sha kuni bajaradi, davolash esa sabab bo‘yicha tanlanadi — ko‘p hollarda dorisiz. Agar oyoqdagi noqulaylik sizni bir necha oydan beri uxlatmayotgan bo‘lsa, bu «asabdan» emas: ferritinni tekshirishdan boshlang.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Maxkamova Madina Maxkamovna
Maxkamova Madina Maxkamovna
Nevrolog
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Nevrolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ