Maqolalar

Xotira va nevrologik tekshiruv — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Xotira pasayishi: qaysi belgilar yoshga, qaysilari kasallikka ishora qiladi

Kalitni qayerga qo‘yganini unutish, tanish odamning ismini eslay olmaslik, xonaga kirib nima uchun kirganini unutib qo‘yish — bularning hammasi 50 yoshdan keyin ko‘pchilikda uchraydi va odatda kasallik emas. Ammo unutuvchanlikning ba’zi turlari boshqacha: ular tekshiruvni talab qiladi va qanchalik erta boshlansa, shunchalik ko‘p narsani saqlab qolish mumkin.

Normal unutuvchanlik qanday ko‘rinadi

Yosh o‘tishi bilan miya ma’lumotni sekinroq qayta ishlaydi. Bu quyidagicha namoyon bo‘ladi:

  • ism yoki so‘z «til uchida» turadi va bir necha daqiqadan keyin esga tushadi;
  • ko‘zoynak yoki telefon qayerga qo‘yilgani unutiladi, ammo izlab topiladi;
  • bir vaqtda ikkita ishni bajarish qiyinlashadi;
  • yangi narsani o‘rganish uchun ko‘proq takror kerak bo‘ladi;
  • eslatma va ro‘yxatlar yordam beradi.

Asosiy mezon: odam kundalik hayotini mustaqil olib boradi, xatolarini o‘zi sezadi va tuzatadi.

Xavotirli belgilar

  • Yaqinda bo‘lgan voqealarning butunlay unutilishi — bir necha soat oldingi suhbat esga tushmaydi, eslatma ham yordam bermaydi;
  • bir savolni kun davomida bir necha marta takror berish;
  • tanish yo‘lda adashib qolish, uyga qaytish yo‘lini topolmaslik;
  • suhbatda kerakli so‘zni topolmay, uni noto‘g‘ri so‘z bilan almashtirish;
  • pul, hisob-kitob va dori qabulini nazorat qila olmaslik;
  • oddiy ishlar ketma-ketligining buzilishi — ovqat pishirish, kiyinish;
  • xarakterning o‘zgarishi: shubhachanlik, asabiylik, befarqlik, avvalgi qiziqishlarning yo‘qolishi;
  • narsalarni g‘alati joylarga qo‘yish (kalit muzlatkichda) va o‘g‘irlikda ayblash;
  • o‘z holatini tan olmaslik — «hammasi joyida» deyish, atrofdagilar esa o‘zgarishni ko‘radi.

Amaliy qoida: unutuvchanlikdan bemorning o‘zi shikoyat qilsa — bu ko‘pincha yaxshi belgi. Yaqinlari shikoyat qilib, bemor inkor qilsa — bu tekshiruv sababi.

Xotira nafaqat demensiyadan pasayadi

Bu juda muhim va ko‘pincha e’tibordan chetda qoladigan nuqta. Xotira quyidagi qaytariladigan sabablardan ham pasayadi:

  • qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi (gipotireoz);
  • B12 vitamini va D vitamini tanqisligi;
  • depressiya va surunkali xavotir — «psevdodemensiya» deb ataladi;
  • uyqu apnoesi va surunkali uyqusizlik;
  • ba’zi dorilar: uxlatuvchi, tinchlantiruvchi, allergiyaga qarshi vositalar;
  • alkogol;
  • nazoratsiz qandli diabet va bosim;
  • kamqonlik.

Bu ro‘yxat tekshiruvning nima uchun zarurligini tushuntiradi: sabablarning bir qismi butunlay tuzatiladi.

Tekshiruv nimadan iborat

  1. Nevrolog ko‘rigi va yaqinlar bilan suhbat — ular ko‘pincha bemordan ko‘ra ko‘proq ma’lumot beradi.
  2. Kognitiv testlar — MMSE, MoCA kabi qisqa sinovlar; ular 10–15 daqiqa oladi va buzilish darajasini obyektiv baholaydi.
  3. Qon tahlillari — umumiy qon, TTG, B12, D vitamini, glyukoza va HbA1c, jigar va buyrak ko‘rsatkichlari.
  4. Miya tasvirlash — MRT yoki KT: tomir o‘zgarishlari, o‘sma, gidrotsefaliya va boshqa sabablarni istisno qilish uchun.
  5. EEG — ko‘rsatma bo‘yicha.
  6. Zarur bo‘lsa — uyqu tekshiruvi va kayfiyat holatini baholash.

Nega erta murojaat muhim

Demensiyaning aksariyat turlarini butunlay davolab bo‘lmaydi, ammo erta boshlangan davolash va nazorat jarayonni sekinlashtiradi hamda mustaqillik davrini uzaytiradi. Bundan tashqari, erta bosqichda bemorning o‘zi kelajak bo‘yicha qaror qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Va eng muhimi: tekshiruv qaytariladigan sabablarni topsa, xotira davolashdan keyin tiklanadi.

Miya salomatligini nima qo‘llab-quvvatlaydi

  • muntazam jismoniy faollik — kuniga 30 daqiqa yurish ham isbotlangan samara beradi;
  • qon bosimi, qand va xolesterin nazorati — miya tomirlari yurak tomirlari bilan bir xil qonunlarga bo‘ysunadi;
  • uyqu: 7–8 soat, apnoe bo‘lsa davolash;
  • ijtimoiy faollik va muloqot — yakkalanish xavfni oshiradi;
  • yangi ko‘nikmalar o‘rganish: til, musiqa asbobi, murakkab o‘yinlar;
  • eshitishni tekshirish — eshitish pasayishi kognitiv buzilish xavfini oshiradigan omillardan biri;
  • chekishni tashlash va alkogolni cheklash.

Ko‘p beriladigan savollar

Xotira uchun dorilar yordam beradimi? Reklama qilinadigan «xotira uchun» qo‘shimchalarning aksariyatida isbot bazasi yo‘q. Haqiqiy davolash tashxisga bog‘liq va uni faqat nevrolog tayinlaydi.

Krossvord va o‘yinlar yordam beradimi? Aqliy yuklama foydali, ammo eng katta samarani jismoniy faollik, muloqot va yurak-tomir xavf omillarini nazorat qilish beradi.

Xotira pasayishi irsiymi? Ba’zi shakllarda oilaviy moyillik bor, ammo turmush tarzi va tomir omillari kamida shunchalik muhim rol o‘ynaydi.

Yaqinim tekshiruvdan bosh tortsa nima qilish kerak? Buni «xotira tekshiruvi» emas, umumiy salomatlik ko‘rigi sifatida taklif qilish ko‘pincha yordam beradi: qon bosimi, qand, qalqonsimon bez — bularning hammasi baribir kerak.

Uyqu haqiqatan ta’sir qiladimi? Ha. Surunkali uyqusizlik va davolanmagan uyqu apnoesi kognitiv ko‘rsatkichlarni sezilarli pasaytiradi va bu holat qaytariladi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazimizda nevrolog qabuli, EEG, laboratoriya tahlillari va zarur tekshiruvlar bir joyda o‘tkaziladi. Agar yaqiningizda yuqoridagi belgilarni sezayotgan bo‘lsangiz — «yosh o‘tyapti» deb kutmang: tekshiruv qaytarib bo‘ladigan sababni topishi mumkin.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Maxkamova Madina Maxkamovna
Maxkamova Madina Maxkamovna
Nevrolog
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Po‘latova Muqaddas Xalilovna
Nevrolog
Doctor Hasan Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Sebzor massivi 1
📞 +998 95 146 00 72
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube · TikTok
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ