Maqolalar

Miokard infarktida birinchi yordam — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Yurak xuruji (infarkt): birinchi belgilar va birinchi soat

Yurak xurujida vaqt to‘qimaga teng: toj tomiri tiqilgan har bir daqiqada yurak mushagining bir qismi nobud bo‘ladi. Shuning uchun kardiologiyada «oltin soat» tushunchasi bor — birinchi soatda boshlangan yordam natijani butunlay o‘zgartiradi. Muammo shundaki, ko‘pchilik bemor uch-to‘rt soat kutadi: «o‘tib ketar», «oshqozon bo‘lsa kerak», «hozir dam olsam yaxshi bo‘laman».

Klassik belgilar

Odatiy manzara quyidagicha ko‘rinadi:

  • ko‘krak qafasi orqasida bosuvchi, siquvchi yoki og‘irlik hissi — nuqtali og‘riq emas, keng soha;
  • og‘riq chap qo‘lga, yelkaga, bo‘yin, jag‘ yoki kurak orasiga uzatiladi;
  • 20 daqiqadan uzoq davom etadi va tinch holatda ham bosilmaydi;
  • sovuq yopishqoq ter, oqarish;
  • havo yetishmasligi hissi, hansirash;
  • ko‘ngil aynishi, ba’zan qusish;
  • kuchli qo‘rquv, o‘lim vahimasi hissi.

Muhim farq: stenokardiya og‘rig‘i 5–10 daqiqada, tinchlanish yoki dori qabulidan keyin o‘tadi. Infarkt og‘rig‘i o‘tmaydi.

Atipik kechish: kimda va qanday

Har uchinchi bemorda manzara «kitobdagidek» emas. Bu ayniqsa uch guruhda uchraydi.

  • Ayollarda ko‘pincha ko‘krak og‘rig‘i o‘rniga kuchli holsizlik, hansirash, ko‘ngil aynishi, ensa yoki jag‘ og‘rig‘i, ortiqcha terlash bo‘ladi. Aynan shu sabab ayollar shifokorga o‘rtacha ikki soat kechroq murojaat qiladi.
  • Qandli diabet bilan yashovchilarda nerv oxirlari shikastlangani uchun og‘riq kuchsiz yoki umuman bo‘lmasligi mumkin — «og‘riqsiz infarkt». Belgi faqat hansirash va holsizlik bo‘lishi mumkin.
  • Keksalarda to‘satdan chalkashlik, bosim tushishi, hushdan ketish yoki umumiy holsizlik bilan boshlanishi mumkin.

Yana bir yashirin variant — og‘riq qorinning yuqori qismida seziladi va «oshqozon» deb baholanadi.

Birinchi 10 daqiqa: aniq harakatlar

  1. Tez yordamni darhol chaqiring. Bu birinchi va eng muhim qadam. Mashinada o‘zi borish xavfli: yo‘lda ritm buzilishi bo‘lishi mumkin.
  2. Odamni yarim o‘tirgan holatda joylashtiring, tor kiyimni bo‘shating, deraza oching.
  3. Aspirin. 150–300 mg oddiy aspirinni chaynab yutish tavsiya etiladi — chaynash so‘rilishni tezlashtiradi. Faqat aspiringa allergiya, faol qon ketishi yoki shifokor taqig‘i bo‘lmasa.
  4. Nitrat. Bemor doimiy nitroglitserin ishlatsa va bosimi past bo‘lmasa — bir doza til ostiga. Bosim past bo‘lsa berilmaydi.
  5. Yolg‘iz qoldirmang. Hushdan ketish va yurak to‘xtashi ehtimoli birinchi soatlarda eng yuqori.
  6. Nafas va puls to‘xtasa — darhol ko‘krak qafasi kompressiyalarini boshlang: daqiqasiga 100–120 marta, chuqurligi 5–6 sm, tez yordam kelguncha.

Nima qilib bo‘lmaydi

  • «O‘tib ketar» deb kutish — eng ko‘p uchraydigan va eng qimmatga tushadigan xato;
  • issiq vanna, isituvchi kompress, sinama sifatida jismoniy harakat;
  • alkogol, «yurakni tinchlantiruvchi» damlamalar;
  • o‘zi mashina haydab kasalxonaga borish;
  • bosimni o‘lchamasdan bir necha doza nitrat qabul qilish.

Kasalxonada nima bo‘ladi

Birinchi navbatda EKG olinadi va troponin tahlili qilinadi — bu ikki tekshiruv tashxisning asosi. Tasdiqlansa, asosiy vazifa tiqilgan tomirni ochish: bu koronar angiografiya va stentlash yoki dori bilan trombni eritish orqali amalga oshiriladi. Qanchalik erta bo‘lsa, saqlanib qolgan yurak mushagi shunchalik ko‘p bo‘ladi.

Xavf omillari — o‘zgartirsa bo‘ladiganlari

  • chekish — eng kuchli va butunlay olib tashlanadigan omil;
  • yuqori qon bosimi va nazoratsiz xolesterin;
  • qandli diabet va prediabet;
  • ortiqcha vazn, harakatsiz turmush tarzi;
  • surunkali stress va uyqusizlik;
  • oilada erta yurak xurujlari (bu o‘zgarmaydi, ammo nazoratni erta boshlash sababi).

Profilaktika: nimadan boshlash kerak

40 yoshdan keyin kamida yiliga bir marta qon bosimini o‘lchash, lipid profili va qand tahlilini topshirish, EKG qildirish oqilona. Shikoyat bo‘lsa — jismoniy yuklamada ko‘krak siqilishi, hansirashning kuchayishi — kardiolog ko‘rigini kechiktirmaslik kerak. Yuklama bilan EKG va exokardiografiya muammoni belgilar kuchayishidan ancha oldin ko‘rsatadi.

Ko‘p beriladigan savollar

Ko‘krak og‘rig‘i bo‘lmasa, infarkt bo‘lmaganmi? Bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Diabet bilan yashovchilarda, ayollarda va keksalarda og‘riq kuchsiz yoki umuman bo‘lmasligi mumkin — asosiy belgi hansirash, holsizlik va sovuq ter bo‘ladi.

Nitroglitserin yordam bersa, bu stenokardiya degani-mi? Shart emas. Nitrat og‘riqni qisman bosishi mumkin, ammo bu infarktni istisno qilmaydi. Og‘riq 20 daqiqadan uzoq davom etsa, tez yordam kerak.

Aspirinni har doim ichish mumkinmi? Yo‘q. Aspiringa allergiya, faol qon ketishi, yaqinda o‘tkazilgan insult yoki shifokor taqig‘i bo‘lsa ichilmaydi. Shubha bo‘lsa dispetcherdan so‘rang.

Infarktdan keyin normal hayotga qaytish mumkinmi? Ha. Zamonaviy davolash va reabilitatsiya ko‘pchilik bemorga ishga va jismoniy faollikka qaytish imkonini beradi — dastur kardiolog nazoratida tuziladi.

Yosh odamda infarkt bo‘ladimi? Ha, va bunday holatlar ortib bormoqda. Asosiy sabablar — chekish, nazoratsiz xolesterin, semizlik va irsiy moyillik.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazimizda kardiolog qabuli, EKG, Holter monitoringi va yurak diagnostikasining boshqa usullari bir joyda: tekshiruvdan keyin natijani darhol shifokor bilan muhokama qilib, keyingi rejani belgilash mumkin. Ko‘krakdagi noqulaylikni «charchoq» deb yozmang — bir marta tekshirilib chiqish ancha arzon yo‘l.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Mirahmedova Aysara Xushvakovna
Mirahmedova Aysara Xushvakovna
Kardiolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ