Maqolalar

Adneksit: tuxumdon yallig‘lanishi belgilari va davolash — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Adneksit: tuxumdon yallig‘lanishi belgilari va davolash

Qorin pastida bir yoki ikki tomonlama og‘riq, harorat ko‘tarilishi va odatiy bo‘lmagan ajralma — ko‘pincha ayollar bu belgilarni «sovuq qotdim» deb izohlaydi va bir necha kun kutadi. Aslida bu adneksit, ya‘ni tuxumdon va bachadon naychalarining yallig‘lanishi bo‘lishi mumkin. Kasallik o‘z vaqtida davolansa, bir-ikki haftada to‘liq tuzaladi; davolanmasa — surunkali shaklga o‘tadi, naychalarda bitishmalar hosil qiladi va kelajakda homilador bo‘lishga xalaqit beradi. Ushbu maqolada adneksit nima, u qanday yuzaga keladi, o‘tkir va surunkali shakli nimasi bilan farq qiladi, qachon tez yordam chaqirish kerak, ginekolog qanday tekshiradi va davolash nimadan iborat ekanini bemor tilida tushuntiramiz. Shuningdek, «sovuq qotish» haqidagi keng tarqalgan mifni ham ko‘rib chiqamiz.

Adneksit nima: o‘tkir va surunkali shakl

Adneksit (tibbiy nomi — salpingooforit) — bachadon ortiqlari, ya‘ni tuxumdonlar va bachadon naychalarining yallig‘lanishi. Odatda jarayon naychadan boshlanadi, keyin tuxumdonga o‘tadi, shu sababli ikkalasi birga zararlanadi. Kasallik ikki shaklda kechadi:

  • O‘tkir adneksit — kuchli og‘riq, yuqori harorat va umumiy holsizlik bilan to‘satdan boshlanadi. To‘g‘ri davolansa 10–14 kunda yo‘qoladi.
  • Surunkali adneksit — o‘tkir shakl chala davolangan yoki umuman davolanmagan holatda rivojlanadi. Og‘riq sust, vaqti-vaqti bilan kuchayadi, ayniqsa hayz oldidan, sovuqda va charchaganda.

Surunkali shakl xavfli, chunki bemor unga ko‘nikib qoladi, naychalarda esa shu paytda bitishmalar shakllanadi.

Sabablari: infeksiya qayerdan keladi

Adneksit har doim infeksiya natijasidir. Mikroblar ortiqlarga ko‘pincha «ko‘tariluvchi» yo‘l bilan — qindan bachadon bo‘yni va bachadon orqali naychalarga o‘tadi. Eng ko‘p uchraydigan sabablar:

  • Jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar — xlamidiya, gonokokk, mikoplazma. Ular ko‘pincha belgisiz kechadi va ayol o‘zida infeksiya borligini adneksit boshlanganda biladi. Bu haqda jinsiy yo‘l infeksiyalari maqolasida batafsil yozganmiz.
  • Bachadon ichidagi muolajalar — abort, diagnostik qirib olish, bachadon ichi spirali qo‘yish. Muolajadan keyingi dastlabki 3–4 hafta xavf eng yuqori.
  • Qin florasining buzilishi — davolanmagan vaginit yoki bakterial vaginoz fonida shartli patogen mikroblar ko‘payib, yuqoriga ko‘tariladi.
  • Qo‘shni organlardan tarqalish — appenditsit, sistit yoki ichak yallig‘lanishi kamroq hollarda ortiqlarga o‘tadi.

«Sovuq qotish» — mif yoki haqiqat? Sovuq o‘zi adneksit chaqirmaydi: yallig‘lanish uchun mikrob kerak. Lekin sovuq, charchoq va stress mahalliy immunitetni pasaytiradi — shunda avval «uyqudagi» infeksiya faollashadi. Shu sababli ko‘p ayollar kasallikni sovuqqa bog‘laydi, aslida esa birinchi sabab infeksiyadir.

Belgilari

O‘tkir shaklda belgilar yorqin, surunkalida — xira va o‘zgaruvchan. Bemorlar eng ko‘p quyidagilardan shikoyat qiladi:

BelgiNimani anglatadi
Qorin pastida bir yoki ikki tomonlama og‘riq, belga va songa beriladiNaycha va tuxumdon yallig‘lanishi, qorin pardasi ta‘sirlanishi
Harorat 38 °C va undan yuqori, et uvishishiO‘tkir yallig‘lanish, organizmning infeksiyaga javobi
Yiringli yoki sarg‘ish-yashil, hidli ajralmaQin va bachadon bo‘ynida infeksiya borligi
Hayz buzilishi: kechikish, uzoq va og‘riqli hayz, oralig‘ida dog‘lanishTuxumdon faoliyatining buzilishi
Jinsiy aloqada va peshob qilishda og‘riqYallig‘lanish qo‘shni to‘qimalarga tarqalgan

Surunkali shaklda ko‘pincha faqat sust og‘riq, ko‘p terlash, tez charchash va hayz oldidan kuchayadigan noqulaylik saqlanadi.

Qachon tez yordam chaqirish kerak

Yallig‘lanish davolanmasa naycha ichida yiring to‘planib, tubo-ovarial abssess hosil bo‘lishi mumkin. Uning yorilishi — jarrohlik shoshilinch holat. Quyidagi belgilar bo‘lsa, kutmang va tez yordam chaqiring:

  • og‘riq to‘satdan keskin kuchaydi va butun qoringa tarqaldi;
  • qorin taxtadek qotgan, teginsa chidab bo‘lmas og‘riq;
  • harorat 39 °C dan yuqori, ko‘ngil aynishi va qusish;
  • bosh aylanishi, yurak urishi tezlashgan, teri oqargan, sovuq ter;
  • hushdan ketishga yaqin holat.

Shuningdek, bir tomonlama kuchli og‘riq hayz kechikishi fonida bo‘lsa, bachadondan tashqari homiladorlikni istisno qilish kerak — u adneksitga juda o‘xshab kechadi.

Tashxis: ginekolog qanday tekshiradi

Adneksit tashxisi odatda bir qabulda qo‘yiladi. Tekshiruv quyidagilardan iborat:

  • Ginekologik ko‘rik. Shifokor ortiqlar sohasini paypaslab, og‘riq, kattalashgan va zich tuzilmalarni aniqlaydi.
  • Surtma va PCR tahlili. Qin va bachadon bo‘ynidan olinadi; yallig‘lanish darajasi va aniq qo‘zg‘atuvchini ko‘rsatadi. Flora surtmasi natijalari qanday o‘qilishini alohida maqolada tushuntirganmiz.
  • Transvaginal UZI. Naychalarning kengayishi, ularda suyuqlik, tuxumdon o‘lchami, abssess yoki kista borligini ko‘rsatadi. Transvaginal UZI bu holatda qorin usti UZIdan aniqroq.
  • Qon tahlili. Leykotsitlar, ECHT va C-reaktiv oqsil yallig‘lanish faolligini baholaydi.
  • Homiladorlik testi (XGCh). Reproduktiv yoshdagi har bir ayolda bachadondan tashqari homiladorlikni istisno qilish uchun.

Davolash tamoyillari

O‘tkir adneksit antibiotiklar bilan davolanadi. Shifokor odatda bir nechta mikrob guruhini qamrab oluvchi kombinatsiyani tanlaydi va tahlil natijasi kelgach to‘g‘rilaydi. Bemor uchun eng muhim qoidalar:

  • Kursni to‘liq ichish. Og‘riq 2–3 kunda o‘tsa ham davolashni to‘xtatish mumkin emas — aks holda infeksiya surunkali shaklga o‘tadi va antibiotikga chidamli bo‘lib qoladi.
  • Sherik ham tekshiriladi va davolanadi. Sabab jinsiy yo‘l infeksiyasi bo‘lsa, aks holda qayta yuqish muqarrar. Davolash davrida jinsiy aloqadan saqlanish kerak.
  • Og‘riq va yallig‘lanishga qarshi vositalar holatni yengillashtiradi, lekin antibiotikni almashtirmaydi.
  • Og‘ir holatda — statsionar. Yuqori harorat, abssess shubhasi yoki homiladorlikda davolash kasalxonada tomir ichiga yuboriladigan dorilar bilan olib boriladi.

Surunkali shaklda antibiotik faqat qo‘zishda beriladi. Asosiy e‘tibor bitishmalar va og‘riqni kamaytirishga qaratiladi: fizioterapiya, magnitoterapiya, balchiq muolajalari va davolovchi gimnastika. Bitishmalar homiladorlikka xalaqit bersa, laparoskopiya yo‘li bilan ularni ajratish mumkin.

Asoratlar: nega kechiktirish xavfli

Davolanmagan yoki chala davolangan adneksitning asosiy asorati — naychalar ichida va atrofida bitishmalar. Ular naychani qisman yoki to‘liq yopib qo‘yadi. Natijada:

  • Naychali bepushtlik — tuxum hujayra bachadonga yetib bora olmaydi. Bir epizoddan keyin xavf taxminan 10 foiz, uchinchi epizoddan keyin 50 foizgacha ko‘tariladi.
  • Bachadondan tashqari homiladorlik — urug‘langan tuxum torayib qolgan naychada «tiqilib» qoladi. Xavf 6–7 barobar oshadi.
  • Surunkali tos og‘rig‘i va jinsiy aloqada og‘riq.
  • Tubo-ovarial abssess — yiringli bo‘shliq, ko‘pincha jarrohlik talab qiladi.

Profilaktika

  • Barer kontratseptsiya — ayniqsa yangi sherik bilan; jinsiy yo‘l infeksiyalariga yiliga bir tekshiruv.
  • Har qanday ajralma, qichishish yoki vaginitni oxirigacha davolash — infeksiya yuqoriga ko‘tarilishiga yo‘l qo‘ymang.
  • Abort va spiral qo‘yishdan oldin surtma topshirish; muolajadan keyin shifokor ko‘rsatmalariga rioya qilish.
  • Sovuqda o‘tirmaslik, oyoq va bel sohasini issiq tutish — bu infeksiyani «uyg‘otuvchi» omilni kamaytiradi.
  • Yiliga bir marta profilaktik ginekolog ko‘rigi va UZI.

Ko‘p beriladigan savollar

Adneksit o‘z-o‘zidan o‘tib ketishi mumkinmi?

Yo‘q. Og‘riq va harorat bir necha kundan keyin pasayishi mumkin, lekin bu infeksiya yo‘qolgani emas — u surunkali shaklga o‘tadi. Naychalarda shu paytda bitishmalar shakllanadi, ular keyinchalik bepushtlik va bachadondan tashqari homiladorlikka sabab bo‘ladi. Shuning uchun birinchi belgilarda ginekologga murojaat qilib, antibiotik kursini to‘liq o‘tash kerak.

Adneksitdan keyin homilador bo‘lish mumkinmi?

Ko‘p hollarda ha. Bir marta o‘tkir adneksit o‘tkazgan va to‘liq davolangan ayollarning aksariyati muammosiz homilador bo‘ladi. Xavf takroriy epizodlar va surunkali shaklda ortadi: naychalar bitib qolsa, tabiiy homiladorlik qiyinlashadi. Bunday holatda naychalar o‘tkazuvchanligi tekshiriladi va kerak bo‘lsa laparoskopiya yoki yordamchi reproduktiv usullar muhokama qilinadi.

Sherigimni ham davolash shartmi, unda hech qanday belgi yo‘q?

Ha, agar surtmada jinsiy yo‘l infeksiyasi aniqlangan bo‘lsa. Erkaklarda xlamidiya va mikoplazma ko‘pincha hech qanday belgisiz kechadi, lekin ular infeksiya tashuvchisi bo‘lib qoladi. Siz davolanib tuzalsangiz ham, keyingi aloqada qayta yuqasiz va adneksit takrorlanadi. Sherik urolog yoki androlog ko‘rigidan o‘tib, kerak bo‘lsa siz bilan bir vaqtda davolanadi.

Adneksitda qorinni isitish yoki issiq vanna qabul qilish mumkinmi?

O‘tkir davrda — qat‘iyan mumkin emas. Issiqlik qon aylanishini kuchaytirib, infeksiya tarqalishini va yiring to‘planishini tezlashtiradi. Grelka, hammom va issiq vanna belgilar yo‘qolguncha va shifokor ruxsat berguncha ta‘qiqlanadi. Surunkali shaklda, qo‘zishdan tashqari davrda, fizioterapiya va issiqlik muolajalari aksincha foydali — lekin ularni ginekolog belgilaydi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda ginekologiya yo‘nalishi bo‘yicha adneksit shubhasi bo‘lgan bemor bir qabulda to‘liq tekshiriladi: ginekolog ko‘rigi, flora surtmasi va infeksiyalarga PCR tahlili, transvaginal UZI va qon tahlili. Natijalar tayyor bo‘lgach shifokor qo‘zg‘atuvchiga mos davolash sxemasini tuzadi, sherikni tekshirish zarurligini tushuntiradi va kurs oxirida nazorat surtmasi hamda UZI belgilaydi. Surunkali shaklda fizioterapiya va homiladorlikni rejalashtirish bo‘yicha maslahat beriladi. Agar hayz kechikishi fonida og‘riq bo‘lsa, XGCh tahlili o‘sha kuni olinadi va bachadondan tashqari homiladorlik darhol istisno qilinadi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna — Ginekolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ