Maqolalar

Bolada yurak shovqinini bolalar kardiologi tekshirmoqda — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Bolada yurak shovqini: qachon xavfsiz, qachon tekshiruv kerak

Rejali ko‘rikda pediatr stetoskopni bolaning ko‘kragiga qo‘yib, «yurakda shovqin bor» deydi — va ota-onaning xotirjamligi shu zahoti yo‘qoladi. Aslida bu ibora tashxis emas. Shovqin — shifokor eshitgan qo‘shimcha tovush, xolos, va bolalarda u ko‘pincha mutlaqo sog‘lom yurakda eshitiladi. Quyida qanday shovqin xavfsiz, qachon tekshiruv kerak va qaysi belgilar shoshilinch yordam talab qilishini tushuntiramiz.

Yurak shovqini nima

Yurak har qisqarganda qon kameralar, klapanlar va yirik tomirlar orqali oqadi. Odatda bu oqim sokin bo‘lib, stetoskopda faqat ikkita asosiy tovush — klapanlar yopilishi eshitiladi. Qon tezroq yoki notekis oqqanda qo‘shimcha shuvillash paydo bo‘ladi — bu shovqin. Demak, shovqin kasallikning o‘zi emas, balki belgi: u sog‘lom yurakda ham, tug‘ma nuqson bo‘lganda ham eshitilishi mumkin. Shifokorning vazifasi — qaysi biri ekanini aniqlash.

Funksional («begunoh») shovqin — eng ko‘p uchraydigan holat

Bolalardagi shovqinlarning katta qismi funksional, ya’ni zararsiz. Turli ma’lumotlarga ko‘ra, maktabgacha va boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarning yarmidan ko‘pida hayotining qaysidir davrida shunday shovqin eshitiladi. Sababi oddiy: bolaning ko‘krak qafasi yupqa, yuragi tez uradi, qon oqimi tezligi kattalarnikidan yuqori — shuning uchun normal oqim ham stetoskopga «yetib boradi».

Eng ko‘p uchraydigan funksional shovqinlar — Still shovqini (musiqiy, «tebranuvchi» tovush), o‘pka arteriyasidagi oqim shovqini va bo‘yin venalaridagi «vena g‘uvullashi». Ularning umumiy xususiyati: yumshoq, faqat sistola paytida eshitiladi, bola yotganda yoki o‘tirganda o‘zgaradi va hech qanday shikoyat bilan birga kelmaydi.

Shovqin kuchi odatda 1 dan 6 gacha bo‘lgan shkala bo‘yicha baholanadi: funksional shovqinlar ko‘pincha 1–2 darajali bo‘ladi, 3 va undan yuqori daraja, ayniqsa ko‘krakda titrash bilan birga, qo‘shimcha tekshiruvni talab qiladi. Shuni ham bilish kerakki, shovqin balandligi har doim nuqson og‘irligiga mos kelmaydi: kichik qorinchalararo teshik juda baland eshitilishi, ba’zi jiddiyroq nuqsonlar esa deyarli sokin bo‘lishi mumkin. Shuning uchun xulosa faqat tovushga emas, umumiy ko‘rik va kerak bo‘lsa ExoKG natijasiga asoslanadi.

Nega isitma paytida shovqin kuchayadi

Isitma, kamqonlik, qo‘rquv yoki jismoniy zo‘riqishda yurak tezroq uradi va qon oqimi kuchayadi. Shu sababli avval eshitilmagan shovqin kasallik paytida birinchi marta aniqlanishi mumkin. Odatda shifokor bola sog‘aygach qayta eshitib ko‘rishni maslahat beradi: funksional shovqin harorat tushgach sezilarli darajada susayadi. Haroratni qachon tushirish kerakligi haqida bolalarda isitma maqolamizda batafsil yozilgan.

Organik shovqin sabablari

Kamroq hollarda shovqin yurak tuzilishidagi o‘zgarish bilan bog‘liq bo‘ladi. Bolalarda eng ko‘p uchraydigan sabablar:

  • qorinchalararo to‘siq nuqsoni — yurakning ikki qorinchasi orasidagi teshik; kichiklari ko‘pincha o‘zi bitib ketadi;
  • bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni — bo‘lmachalar orasidagi teshik; shovqini yumshoq bo‘lgani uchun ba’zan faqat maktab yoshida aniqlanadi;
  • ochiq arterial yo‘l — tug‘ilgandan keyin yopilishi kerak bo‘lgan tomir; ayniqsa chala tug‘ilgan chaqaloqlarda uchraydi;
  • klapan stenozlari — aorta yoki o‘pka arteriyasi klapanining torayishi;
  • aorta koarktatsiyasi va boshqa kamroq uchraydigan nuqsonlar.

Bu nuqsonlarning ko‘pi bugungi kunda yaxshi davolanadi: ba’zilari faqat kuzatuvni, ba’zilari esa kateter orqali yoki jarrohlik yo‘li bilan tuzatishni talab qiladi. Muhimi — ularni vaqtida aniqlash.

Funksional va organik shovqin farqlari

Yakuniy xulosani faqat shifokor chiqaradi, lekin quyidagi jadval u nimalarga e’tibor berishini tushunishga yordam beradi.

BelgiFunksional shovqinOrganik shovqin
Ovoz kuchiYumshoq, pastKo‘pincha baland, dag‘al
Yurak tsiklidagi o‘rniFaqat sistoladaDiastolada ham yoki to‘xtovsiz bo‘lishi mumkin
Tana holatiYotganda, o‘tirganda o‘zgaradiHolatga deyarli bog‘liq emas
Ko‘krakda titrashYo‘qBo‘lishi mumkin
ShikoyatlarYo‘q, bola normal o‘sadiHansirash, terlash, vazn olmaslik bo‘lishi mumkin
ExoKG natijasiNormalTuzilmaviy o‘zgarish topiladi

Qachon shoshilinch shifokorga borish kerak

Shovqinning o‘zi emas, unga qo‘shilgan belgilar xavotirli. Quyidagilardan biri bo‘lsa, kutmasdan shifokorga murojaat qiling:

  • chaqaloq emizish yoki shishadan ovqatlanish paytida terlaydi, tez charchaydi, to‘xtab-to‘xtab emadi;
  • bola vazn olmayapti yoki o‘sishda tengdoshlaridan orqada qolmoqda;
  • lablar, til yoki tirnoqlar ko‘karadi, ayniqsa yig‘lash yoki harakat paytida;
  • tinch holatda ham tez va qiyin nafas olish, hansirash;
  • hushdan ketish yoki jismoniy zo‘riqish paytida ko‘krak og‘rig‘i;
  • yurak urishi notekisligi, kuchli yurak o‘ynashi;
  • oilada yosh yoshda kutilmagan o‘lim yoki tug‘ma yurak nuqsoni holatlari.

Lablar ko‘karishi, nafas olish keskin og‘irlashishi yoki hushdan ketishda tez yordam chaqiring.

Yurak shovqinida qanday tekshiruvlar qilinadi

Birinchi qadam — bolalar kardiologi ko‘rigi. Tajribali shifokor shovqinni turli holatlarda eshitib, bosimni va oyoqdagi pulsni tekshirib, ko‘p hollarda uning tabiatini aniqlay oladi. Shubha qolsa yoki shikoyatlar bo‘lsa, quyidagilar tayinlanadi:

  • ExoKG (yurak UZI) — asosiy tekshiruv: yurak kameralari, to‘siqlari, klapanlari va qon oqimini real vaqtda ko‘rsatadi, og‘riqsiz va nurlanishsiz. Bolalarda ExoKG chaqaloqlik davridan boshlab o‘tkazilishi mumkin;
  • EKG — yurak ritmi va yurak bo‘limlari zo‘riqishini baholaydi;
  • yurak urishi notekisligi yoki hushdan ketish bo‘lsa — sutkalik monitoring, ya’ni Holter EKG;
  • zarurat bo‘lsa — umumiy qon tahlili (kamqonlikni istisno qilish uchun) va pulsoksimetriya.

Sport, emlash va kuzatuv

Agar shifokor shovqinni funksional deb topsa, bola oddiy hayotini davom ettiradi: sport, jismoniy tarbiya darslari va to‘garaklarga cheklov yo‘q, rejali emlashlarni ham kechiktirish shart emas. Bunday shovqin yurakka zarar yetkazmaydi va ko‘pincha o‘smirlik davrida o‘zi eshitilmay qoladi.

Organik nuqson topilganda kuzatuv rejasi nuqson turi va hajmiga qarab tuziladi: ba’zi bolalar muntazam ravishda ExoKG qiladi, ba’zilariga dori yoki aralashuv kerak bo‘ladi. Sport bo‘yicha qaror ham kardiolog bilan alohida kelishiladi. Har qanday holatda kundalik nazoratni pediatr olib boradi va o‘sish, vazn, nafas olishdagi o‘zgarishlarni kuzatadi.

Ko‘p beriladigan savollar

Yurak shovqini bo‘lsa, bola sport bilan shug‘ullansa bo‘ladimi?

Shovqin funksional ekani tasdiqlangan bo‘lsa — ha, hech qanday cheklov yo‘q. Organik nuqson topilganda jismoniy yuklama hajmini bolalar kardiologi alohida belgilaydi.

Funksional shovqin o‘tib ketadimi?

Ko‘pincha ha: bola o‘sgan sari shovqin odatda o‘smirlikda eshitilmay qoladi. U saqlansa ham sog‘liqqa zarar yetkazmaydi.

Yurak shovqini bilan emlash mumkinmi?

Funksional shovqin emlashga to‘siq emas. Yurak nuqsoni aniqlangan bolalarga ham emlashlar odatda kerak, vaqtini pediatr va kardiolog kelishadi.

Har bir shovqinda ExoKG qilish shartmi?

Shart emas: tajribali kardiolog ko‘p hollarda funksional shovqinni ko‘rikda aniqlaydi. ExoKG shovqin xususiyati shubhali bo‘lsa, chaqaloqlarda yoki shikoyatlar bo‘lsa tayinlanadi.

Isitma paytida shovqin eshitildi — bu xavflimi?

Isitma qon oqimini tezlashtiradi va funksional shovqinni kuchaytiradi. Bola sog‘aygach qayta eshittirish kerak; shovqin saqlansa, kardiolog ko‘rigi tavsiya etiladi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Klinikada bolalar kardiologi shovqinni baholaydi, zarurat bo‘lsa ExoKG va EKG o‘tkaziladi. Natijalar asosida shifokor shovqin funksional yoki organik ekanini tushuntiradi va kerak bo‘lsa kuzatuv rejasini tuzib beradi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Mirahmedova Aysara Xushvakovna — Kardiolog
Mirahmedova Aysara Xushvakovna
Kardiolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ