Maqolalar

Follikulometriya — ovulyatsiyani UZI da kuzatish, Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Follikulometriya nima: ovulyatsiyani UZI da kuzatish

Homiladorlikni rejalashtirayotgan ko‘p juftliklar ovulyatsiya kunini kalendar, test-poloskalar yoki bazal haroratga qarab «topishga» urinadi. Bu usullar taxminiy ma’lumot beradi, lekin tuxum hujayra haqiqatan chiqdimi-yo‘qmi, aniq aytolmaydi. Follikulometriya — bir tsikl davomida bir necha marta o‘tkaziladigan UZI bo‘lib, u follikul o‘sishini, ovulyatsiya vaqtini va uning sodir bo‘lganini ko‘z bilan ko‘rish imkonini beradi. Quyida bu tekshiruv kimga kerakligi, qanday o‘tishi va natijalar nimani anglatishini tushuntiramiz.

Follikulometriya nima va nega testlardan aniqroq

Har bir hayz tsiklida tuxumdonda bir nechta follikul — ichida tuxum hujayra yetiladigan suyuqlikli pufakchalar — o‘sa boshlaydi. Odatda ulardan bittasi «dominant» bo‘lib, qolganlari o‘sishdan to‘xtaydi. Dominant follikul yetarli o‘lchamga yetgach yoriladi va tuxum hujayra chiqadi — bu ovulyatsiya.

Follikulometriya shu jarayonni bosqichma-bosqich kuzatadi. Ovulyatsiya testlari faqat LG gormoni ko‘tarilganini ko‘rsatadi, ammo follikul yorildimi — bilmaydi. Bazal harorat esa ovulyatsiyadan keyin, ya’ni «orqaga qarab» o‘zgaradi. UZI esa follikulni bevosita ko‘radi: uning o‘lchami, o‘sish tezligi, yorilishi va undan keyin sariq tana hosil bo‘lishi — barchasi ekranda.

Kimga follikulometriya kerak

  • homiladorlikni rejalashtirayotgan va eng qulay kunlarni aniq bilmoqchi bo‘lgan juftliklarga;
  • hayz tsikli tartibsiz yoki juda uzun bo‘lgan ayollarga;
  • polikistoz tuxumdonlar sindromi (PKOS) gumon qilinganda yoki tasdiqlanganda;
  • ovulyatsiyani dori bilan rag‘batlantirish (stimulyatsiya) paytida — follikullar sonini va o‘lchamini nazorat qilish uchun;
  • bepushtlik sababini aniqlashda — ovulyatsiya umuman bo‘ladimi yoki yo‘qligini bilish uchun;
  • gormonal buzilishlarda, masalan, prolaktin yuqori bo‘lganda — davolash fonida ovulyatsiya tiklanganini tekshirish uchun.

Follikulometriya qanday o‘tkaziladi

Tekshiruv odatda transvaginal datchik bilan o‘tkaziladi — bu usul tuxumdonlarni eng aniq ko‘rsatadi. Bir seans 10–15 daqiqa davom etadi, og‘riqsiz va xavfsiz: ultratovush nurlanish emas, uni tsikl davomida bir necha marta takrorlash mumkin.

Qachondan boshlanadi. 28 kunlik tsiklda birinchi seans odatda tsiklning taxminan 8–10-kunida o‘tkaziladi (hayzning birinchi kuni — 1-kun). Tsikl uzunroq bo‘lsa, boshlanish ham shunga mos ravishda keyinroq suriladi; masalan, 35 kunlik tsiklda — taxminan 14–16-kunlar atrofida. Aniq kunni shifokor sizning tsiklingizga qarab belgilaydi.

Necha marta. Odatda 3–5 seans, har 1–3 kunda, dominant follikul aniqlanib, ovulyatsiya tasdiqlanguncha yoki uning yo‘qligi aniq bo‘lguncha.

Tayyorgarlik. Transvaginal UZI uchun siydik pufagi bo‘sh bo‘lishi kerak — tekshiruvdan oldin hojatxonaga borib oling. Maxsus parhez shart emas. Hayz kunlarini yozib boring va oldingi UZI natijalarini olib keling.

UZI da nimalar o‘lchanadi: follikul va endometriy

Ko‘rsatkichNimani ko‘rsatadiOdatiy dinamika (taxminan)
Antral follikullar sonituxumdon zaxirasi haqida taxminiy tasavvurtsikl boshida har tuxumdonda bir nechta 2–9 mm li follikul
Dominant follikulqaysi follikul yetilayotgani8–10-kunlarda taxminan 10–14 mm bilan ajralib turadi
Follikulning o‘sish tezligiyetilish me’yorda ketyaptimikuniga taxminan 1,5–2 mm
Ovulyatsiya oldidagi o‘lchamyorilishga tayyorliktaxminan 18–24 mm
Endometriy qalinligibachadon ichki qavati homila biriktirishga tayyormiovulyatsiya oldidan odatda 8–12 mm, uch qavatli ko‘rinish
Sariq tanaovulyatsiya sodir bo‘lganifollikul o‘rnida yorilishdan keyin paydo bo‘ladi
Erkin suyuqlikfollikul yorilganining bilvosita belgisibachadon ortida oz miqdorda

Bu qiymatlar o‘rtacha: har bir ayolda follikul biroz kichikroq yoki kattaroq o‘lchamda yorilishi mumkin, shuning uchun bitta raqamga emas, dinamikaga qaraladi.

Natijadan amalda qanday foydalaniladi

Homiladorlikni rejalashtirayotgan juftliklar uchun follikulometriyaning eng katta foydasi — «unumdor oyna»ni aniq bilish. Spermatozoidlar ayol organizmida bir necha kungacha (taxminan 5 kungacha) yashashi mumkin, tuxum hujayra esa chiqqanidan keyin atigi 12–24 soat davomida urug‘lanishga qodir. Shuning uchun dominant follikul taxminan 16–18 mm ga yetganidan boshlab ovulyatsiya tasdiqlanguncha har 1–2 kunda jinsiy aloqa qilish tavsiya etiladi. Kunlarni oldindan aniq bilish juftlikni «har kuni urinish» stressidan ham xalos qiladi.

Follikulometriya natijalari: qanday variantlar bo‘lishi mumkin

Ovulyatsiya sodir bo‘ldi

Dominant follikul me’yorda o‘sdi, keyingi seansda u yo‘qolgan yoki burishgan, o‘rnida sariq tana va bachadon ortida oz miqdorda suyuqlik bor. Bu eng yaxshi natija: tsikl ovulyator. Qo‘shimcha ravishda shifokor tsiklning ikkinchi yarmida progesteron tahlilini tavsiya qilishi mumkin.

Follikul persistensiyasi

Follikul ovulyator o‘lchamga yetadi, lekin yorilmaydi va bir necha kun davomida saqlanib qoladi. Bu gormonal disbalans belgisi bo‘lishi mumkin.

Yorilmagan lyuteinlashgan follikul (LUF sindromi)

Follikul yorilmaydi, ammo uning devorlari «sariq tana»ga o‘xshab o‘zgaradi va progesteron ishlab chiqariladi. Bunda bazal harorat va testlar ovulyatsiya bo‘lgandek ko‘rsatishi mumkin — faqat UZI haqiqatni ko‘rsatadi.

Anovulyator tsikl

Dominant follikul umuman ajralib chiqmaydi yoki o‘sishdan to‘xtaydi. Yilda bir-ikki shunday tsikl sog‘lom ayolda ham bo‘lishi mumkin; muntazam takrorlansa, sababini izlash kerak (PKOS, qalqonsimon bez, prolaktin va h.k.).

Follikulyar kista

Yorilmagan follikul o‘sishda davom etib, odatda 25–30 mm dan kattalashsa, funksional kista hosil bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha u 1–3 tsikl ichida o‘zi yo‘qoladi, shifokor kuzatuvni tavsiya qiladi.

Follikulometriya, bazal harorat va ovulyatsiya testlari: solishtirish

UsulAfzalligiKamchiligi
Kalendar usulibepul, oddiyfaqat muntazam tsiklda taxminiy
Bazal haroratuyda, arzonovulyatsiyani faqat keyin ko‘rsatadi, ko‘p omillar ta’sir qiladi
Ovulyatsiya testlari (LG)ovulyatsiyani 1–1,5 kun oldin bashorat qiladiyorilishni tasdiqlamaydi, PKOS da yolg‘on musbat bo‘lishi mumkin
Follikulometriyafollikulni bevosita ko‘radi, yorilishni tasdiqlaydi, endometriyni baholaydibir necha marta klinikaga kelish kerak

Qachon shoshilinch shifokorga borish kerak

  • pastki qorinda to‘satdan paydo bo‘lgan kuchli, bir tomonlama og‘riq, ko‘ngil aynishi yoki hushdan ketish holati;
  • stimulyatsiya paytida qorin tez kattalashsa, nafas qisilsa, siydik kamaysa;
  • hayz kechikkan va qorin og‘riyotgan yoki qonli ajralma bor bo‘lsa — bachadondan tashqari homiladorlikni istisno qilish kerak;
  • harorat ko‘tarilishi bilan kechadigan qorin og‘rig‘i.

Ko‘p beriladigan savollar

Follikulometriya og‘riqlimi?

Yo‘q, bu oddiy transvaginal UZI: og‘riqsiz, 10–15 daqiqa davom etadi. Biroz noqulaylik bo‘lishi mumkin, xolos.

Follikulometriyani tsiklning qaysi kunidan boshlash kerak?

28 kunlik tsiklda odatda 8–10-kundan. Tsikl uzunroq bo‘lsa keyinroq boshlanadi — aniq kunni shifokor belgilaydi.

Necha marta UZI qilinadi va bu zararli emasmi?

Odatda 3–5 seans. Ultratovush nurlanish emas, shuning uchun takroriy tekshiruv xavfsiz.

Ovulyatsiya testi musbat chiqdi, follikulometriya baribir kerakmi?

Test faqat LG gormoni ko‘tarilganini ko‘rsatadi, follikul yorilganini emas. Agar homiladorlik uzoq vaqt bo‘lmayotgan bo‘lsa yoki tsikl tartibsiz bo‘lsa, UZI aniqroq javob beradi.

Bir tsiklda ovulyatsiya bo‘lmasa, bu bepushtlikmi?

Yo‘q, yilda bir-ikki anovulyator tsikl sog‘lom ayollarda ham bo‘ladi. Agar bu bir necha tsiklda takrorlansa, shifokor sababini tekshiradi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Klinikada ginekolog va UZI mutaxassislari tsiklingizga mos jadval tuzib, follikulometriya seanslarini o‘tkazadi va har safar natijani tushuntiradi. Ovulyatsiya bo‘lmasa, sababini aniqlash uchun ginekolog konsultatsiyasi va gormonal tekshiruvlar rejalashtiriladi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna — Ginekolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Nazarov Saloxiddin Xusniddinovich — UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Nazarov Saloxiddin Xusniddinovich
UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Turdieva Kommuna Eshpulatovna — UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Turdieva Kommuna Eshpulatovna
UZI (ultratovush diagnostikasi) mutaxassisi
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ