Maqolalar

HPV va PAP-test: bachadon bo‘yni skriningi — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

PAP-test nima? HPV va bachadon bo‘yni skriningi

Bachadon bo‘yni saratoni — ayollar onkologiyasida kamdan-kam hollarda kutilmaganda paydo bo‘ladigan kasallik. Uning deyarli barcha holatlari papilloma virusi (HPV) bilan bog‘liq va virus yuqqandan saraton rivojlanishigacha o‘rtacha 10–15 yil o‘tadi. Shu uzun oraliq — skriningning asosiy ma’nosi: bu vaqt ichida o‘zgarishlarni saraton bo‘lmagan, osongina davolanadigan bosqichda tutib olish mumkin. Ammo ko‘p ayollar ginekologga faqat shikoyat paydo bo‘lganda keladi, holbuki boshlang‘ich o‘zgarishlar hech qanday og‘riq ham, qon ketish ham bermaydi. Quyida HPV qanday yuqishi, PAP-test nimani ko‘rsatishi, skriningni qaysi yoshdan boshlash va natijalar nimani anglatishini tushuntiramiz.

HPV nima va u qanday yuqadi

HPV — inson papilloma virusining 200 dan ortiq turini birlashtiruvchi guruh. Ularning 14 tasi yuqori onkogen xavfli hisoblanadi, eng muhimi 16 va 18-tiplar: bachadon bo‘yni saratoni holatlarining qariyb 70 foizi shu ikkisiga to‘g‘ri keladi. Virus jinsiy aloqa orqali, shu jumladan teri-terining tegishi bilan ham yuqadi, prezervativ xavfni kamaytiradi, lekin to‘liq bartaraf etmaydi.

Muhim jihat: HPV juda keng tarqalgan va jinsiy faol ayollarning ko‘pchiligi umri davomida u bilan uchrashadi. Holatlarning 80–90 foizida immunitet virusni 1–2 yil ichida o‘zi chiqarib tashlaydi va hech qanday iz qolmaydi. Xavf virus yillar davomida yo‘qolmay, bachadon bo‘yni hujayralarida doimiy o‘zgarish qoldirganda paydo bo‘ladi. Shuning uchun bir martalik musbat HPV natijasi tashxis emas — u kuzatuv uchun sabab.

PAP-test nimani ko‘rsatadi

PAP-test (sitologik tekshiruv, Papanikolau surtmasi) — bachadon bo‘yni sirtidan va kanalidan olingan hujayralarni mikroskopda baholash. Shifokor maxsus cho‘tkacha bilan hujayra namunasini oladi, ular shishaga yoki suyuq muhitga joylanadi (suyuq sitologiya aniqroq hisoblanadi). Laborant hujayra shakli, yadro o‘lchami va tuzilishidagi o‘zgarishlarni qaraydi.

PAP-test saratonni emas, saratondan OLDINGI o‘zgarishlarni topish uchun mo‘ljallangan. HPV-test esa boshqa savolga javob beradi: xavfli virus bormi. Ikkisi birga qo‘llanilganda (ko-testlash) sezgirlik eng yuqori bo‘ladi. Namuna olish og‘riqsiz, 1–2 daqiqa davom etadi, ba’zida ozgina noqulaylik yoki kuchsiz dog‘lanish bo‘lishi mumkin — bu normal.

Tekshiruvga tayyorgarlik oddiy: 2 kun oldin jinsiy aloqadan, vaginal shamchalar, kremlar va dushdan tiyilish kerak, hayz davrida surtma olinmaydi — tsiklning 10–20-kunlari qulay.

Skrining jadvali: qaysi yoshda va qancha vaqtda bir

YoshTavsiya etiladigan tekshiruvDavriylik
21–29 yoshPAP-test (sitologiya)3 yilda bir
30–65 yoshPAP-test + HPV-test (ko-testlash)5 yilda bir
30–65 yosh (faqat HPV)Yuqori onkogen tiplarga HPV-test5 yilda bir
65 yoshdan keyinOldingi natijalar normal bo‘lsa to‘xtatish mumkinShifokor qaroriga ko‘ra

Skrining jinsiy hayot boshlangandan 3 yil o‘tgach yoki 21 yoshdan boshlanadi — qaysi biri kechroq bo‘lsa. Emlangan ayollar ham skriningdan o‘tadi: vaksina eng xavfli tiplardan himoya qiladi, lekin hammasidan emas. Agar ilgari patologik natija bo‘lgan, immunitet pasaygan yoki bachadon bo‘yni eroziyasi kuzatilayotgan bo‘lsa, shifokor tekshiruvni tezroq takrorlashni buyuradi.

Natijalarni qanday tushunish kerak

Zamonaviy xulosalar Bethesda tizimi bo‘yicha yoziladi:

  • NILM — intraepitelial o‘zgarish yo‘q, ya’ni norma;
  • ASC-US — noaniq ahamiyatga ega atipik hujayralar, eng ko‘p uchraydigan «noaniq» javob;
  • LSIL — past darajadagi o‘zgarishlar, odatda faol HPV infeksiyasini aks ettiradi va ko‘pincha o‘zi o‘tib ketadi;
  • HSIL — yuqori darajadagi o‘zgarishlar, davolash talab qiladi;
  • AGC, AIS — bez hujayralaridagi o‘zgarishlar, alohida tekshiruv kerak.

Yallig‘lanish belgilari ko‘rinsa, surtma sifatini pasaytirishi mumkin — bu holda flora surtmasi natijasiga qarab avval yallig‘lanish davolanadi, keyin sitologiya takrorlanadi.

Natija noaniq bo‘lsa keyingi qadamlar

ASC-US yoki LSIL — vahima uchun asos emas. Taktika yoshga va HPV natijasiga bog‘liq: HPV manfiy bo‘lsa, odatda 1 yildan keyin takroriy tekshiruv yetarli. HPV musbat yoki o‘zgarishlar yuqori darajada bo‘lsa, kolposkopiya buyuriladi — bachadon bo‘yni maxsus mikroskop ostida kattalashtirib ko‘riladi, kerak bo‘lsa shubhali joydan biopsiya olinadi.

Tasdiqlangan HSIL da bachadon bo‘yni o‘zgargan qismi olib tashlanadi (konizatsiya yoki halqa-eksiziya). Bu bir kunlik muolaja, keyinchalik homiladorlik imkoniyatini ko‘p hollarda saqlaydi. Davolangandan keyin 6 va 12 oyda nazorat tekshiruvi majburiy.

Profilaktika: emlash va xavf omillari

HPV ga qarshi vaksina eng samarali profilaktika: u 9–14 yoshda, jinsiy hayot boshlanishidan oldin qilinganda maksimal himoya beradi, lekin kattalarga ham foydasi bor. Xavfni oshiradigan omillar: chekish, jinsiy sheriklar ko‘pligi, immunitetni pasaytiruvchi holatlar, davolanmagan surunkali infeksiyalar va skriningdan uzoq yillar o‘tmaslik.

Darhol murojaat qilish kerak bo‘lgan belgilar: jinsiy aloqadan keyin yoki tsikl orasida qon ketishi, menopauzadan keyin qon ko‘rinishi, yoqimsiz hidli va qonaralash ajralmalar, chanoqda doimiy og‘riq. Bular saraton degani emas, lekin tekshiruvni kechiktirmaslik kerak.

Ko‘p beriladigan savollar

HPV musbat chiqsa, bu saraton degani mi?

Yo‘q. Musbat HPV faqat virus borligini ko‘rsatadi. Ayollarning ko‘pchiligida immunitet uni 1–2 yil ichida o‘zi chiqarib tashlaydi. Xavf virus yillar davomida saqlanib, hujayralarda o‘zgarish qoldirganda paydo bo‘ladi — shuning uchun kuzatuv va takroriy tekshiruv muhim.

PAP-test og‘riydimi va tsiklning qaysi kunida olinadi?

Namuna olish og‘riqsiz, 1–2 daqiqa davom etadi. Hayz davrida surtma olinmaydi; qulay vaqt — tsiklning 10–20-kunlari. 2 kun oldin jinsiy aloqa, vaginal shamchalar va dushdan tiyilish kerak.

Emlangan bo‘lsam ham skrining kerakmi?

Ha. Vaksina eng xavfli tiplardan himoya qiladi, lekin barcha onkogen tiplarni qamramaydi. Shuning uchun emlangan ayollar ham umumiy jadval bo‘yicha PAP-test va HPV tekshiruvidan o‘tadi.

Natijada ASC-US yozilgan — nima qilish kerak?

Bu eng ko‘p uchraydigan noaniq javob va vahima uchun asos emas. Taktika yosh va HPV natijasiga bog‘liq: ko‘pincha 1 yildan keyin takroriy tekshiruv, HPV musbat bo‘lsa kolposkopiya buyuriladi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda ginekologiya yo‘nalishi bo‘yicha PAP-test va HPV tahlili bir qabulda olinadi, natija kelgach ginekolog uni tushuntirib beradi va kerak bo‘lsa kolposkopiyaga yozadi. Shikoyatingiz bo‘lmasa ham, yiliga bir marta profilaktik ko‘rikdan o‘tish — bachadon bo‘yni saratonini oldini olishning eng ishonchli yo‘li.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna — Ginekolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ