Maqolalar

Ikkilamchi bepushtlik — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Ikkilamchi bepushtlik: birinchi farzanddan keyin homiladorlik bo‘lmasa

Ikkilamchi bepushtlik — ilgari kamida bir marta homilador bo‘lgan ayolda muntazam himoyasiz jinsiy hayotga qaramay 12 oy davomida yangi homiladorlik bo‘lmasligi; ayol 35 yoshdan katta bo‘lsa, bu muddat 6 oy deb olinadi. Ko‘pchilik birinchi farzand oson tug‘ilgan bo‘lsa, ikkinchisi ham o‘z-o‘zidan bo‘ladi deb o‘ylaydi, shuning uchun muammo uzoq vaqt e’tiborsiz qoladi. Aslida ikkilamchi bepushtlik birlamchi bepushtlikdan kam uchramaydi. Oldingi homiladorlik qachonlardir hammasi joyida bo‘lganini ko‘rsatadi, lekin yillar o‘tib yosh, vazn, sog‘liq va hatto sherikning spermasi o‘zgaradi, tug‘ruq yoki kesar kesish esa o‘z izini qoldirishi mumkin. Maqolada ikkinchi farzand bo‘lmasligining asosiy sabablari, qachon shifokorga borish kerakligi, er-xotin qaysi tekshiruvlardan o‘tishi va davolash qanday tanlanishi haqida so‘zlab beramiz.

Ikkilamchi bepushtlik nima va u qanchalik ko‘p uchraydi

Shifokorlar bepushtlikni ikki turga ajratadi. Birlamchi bepushtlikda ayol hech qachon homilador bo‘lmagan, ikkilamchida esa ilgari homiladorlik bo‘lgan — u tug‘ruq, homila tushishi yoki bachadondan tashqari homiladorlik bilan yakunlangan bo‘lishi mumkin. Bu tashxis hech kimning aybi emas, balki tekshiruvni boshlash uchun signal. Bepushtlik har doim juftlik masalasi: sabab ayolda, erkakda yoki ikkalasida bo‘lishi, ba’zan esa aniqlanmay qolishi mumkin. Ko‘pincha bir emas, bir nechta omil birga ta’sir qiladi, shuning uchun bitta tahlil bilan cheklanib bo‘lmaydi. Umumiy sabablar haqida homilador bo‘la olmaslik sabablari maqolamizda ham o‘qishingiz mumkin.

Nega ikkinchi farzand bo‘lmayapti: ayoldagi sabablar

Oldingi homiladorlikdan keyin paydo bo‘lgan yoki kuchaygan omillar:

  • Yosh va tuxumdon zaxirasi. Tuxum hujayralari soni va sifati yillar sayin kamayadi, ayniqsa 35 yoshdan keyin. Birinchi homiladorlik 28 yoshda oson bo‘lgan bo‘lsa, 37 yoshda vaziyat boshqacha bo‘lishi mumkin.
  • Vazn o‘zgarishi. Tug‘ruqdan keyin ortgan yoki keskin kamaygan vazn ovulyatsiyani buzadi, polikistoz tuxumdon sindromi belgilarini kuchaytiradi.
  • Bachadon naylarining shikastlanishi — jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya, tug‘ruqdan keyingi yallig‘lanish, bachadondan tashqari homiladorlik yoki qorin bo‘shlig‘idagi operatsiyadan keyin.
  • Kesar kesish chandig‘idagi nisha (istmotsele) — chandiq sohasidagi chuqurcha; unda qon to‘planib, hayzdan keyin uzoq surtma qon kelishiga va embrion yopishishining qiyinlashuviga sabab bo‘lishi mumkin.
  • Bachadon ichi bitishmalari — ayniqsa qirib tozalashdan keyin; hayzning kamayib qolishi xos belgi.
  • Surunkali endometrit — bachadon ichki qavatining sust yallig‘lanishi, ko‘pincha belgisiz kechadi.
  • Gormonal o‘zgarishlar — qalqonsimon bez faoliyati buzilishi, prolaktin oshishi, polikistoz tuxumdon sindromi.
  • Mioma va poliplar, ayniqsa bachadon bo‘shlig‘i shaklini o‘zgartiradiganlari.

Erkak omili ham o‘zgaradi

Erkak avval farzand ko‘rgan bo‘lsa ham, uning spermasi bugun ham o‘sha holatda deb bo‘lmaydi. Yosh, vazn ortishi, chekish, spirtli ichimliklar, qandli diabet, varikotsele, jinsiy a’zolar infeksiyalari, issiq muhitda uzoq ishlash ta’sir qiladi. Alohida e’tibor talab qiladigan holat — mushak o‘stirish uchun testosteron yoki anabolik steroidlar qabul qilish: ular sperma hosil bo‘lishini keskin pasaytiradi. Shuning uchun tekshiruv boshida erkak ham spermogramma topshiradi — bu oddiy, og‘riqsiz va eng ko‘p ma’lumot beradigan tahlillardan biri.

Qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak

Quyidagi hollarda bir yil kutmang, ginekologga tezroq boring:

  • ayol 35 yoshdan katta va 6 oy ichida homiladorlik bo‘lmagan bo‘lsa, 40 yoshdan keyin esa — darhol;
  • hayz tartibsiz, juda kam yoki umuman to‘xtab qolgan bo‘lsa;
  • ilgari bachadondan tashqari homiladorlik, kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishi yoki naylarda operatsiya bo‘lgan bo‘lsa;
  • kesar kesishdan keyin har hayzdan so‘ng uzoq jigarrang surtma ajralma bezovta qilsa;
  • hayz kechikib, qorinning bir tomonida kuchli og‘riq, bosh aylanishi yoki qon ketishi paydo bo‘lsa — bu bachadondan tashqari homiladorlik belgisi bo‘lishi mumkin, darhol tez yordam chaqiring;
  • qorinning pastki qismidagi og‘riq isitma va noxush hidli ajralma bilan kechsa.

Tekshiruv: er-xotin birga nimalardan o‘tadi

Tekshiruv ikkala sherikda parallel boshlanadi — bu vaqtni tejaydi. Ayolda hayz sikli va ovulyatsiya baholanadi, AMH tahlili va transvaginal UZIda antral follikulalarni sanash orqali tuxumdon zaxirasi aniqlanadi, qalqonsimon bez gormonlari va prolaktin tekshiriladi. Naylar o‘tkazuvchanligi maxsus tekshiruvda baholanadi, bachadon bo‘shlig‘i esa UZI va zarurat bo‘lsa gisteroskopiyada ko‘riladi. Ikkala sherik infeksiyalarga tekshiriladi.

Ehtimoliy sababAsosiy tekshiruv
Ovulyatsiya buzilishi, PKOSHayz kalendari, progesteron, gormonlar, follikulometriya
Tuxumdon zaxirasi kamayishiAMH, antral follikulalar soni (UZI)
Naylar o‘tkazuvchanligi buzilishiNaylar o‘tkazuvchanligi testi (rentgen yoki UZI usulida)
Kesar chandig‘i nishasi, mioma, polip, bitishmalarTransvaginal UZI, gisteroskopiya
Erkak omiliSpermogramma, urolog-androlog ko‘rigi

Ikkilamchi bepushtlik qanday davolanadi

Davolash aniqlangan sababga qarab tanlanadi, «hammaga bir xil» sxema yo‘q:

  • ovulyatsiya buzilganda — vazn me’yorlashtiriladi, qalqonsimon bez yoki prolaktin muammosi davolanadi, kerak bo‘lsa shifokor ovulyatsiyani stimulyatsiya qiluvchi dorilarni tayinlaydi;
  • bachadon bo‘shlig‘idagi polip, bitishma, mioma yoki kesar nishasi ko‘pincha gisteroskopik yoki boshqa jarrohlik usulida tuzatiladi;
  • surunkali endometritda — tashxis tasdiqlangandan keyin shifokor belgilagan antibakterial davo;
  • erkak omilida — urolog-androlog tavsiyasi bilan sababni bartaraf etish va turmush tarzini o‘zgartirish;
  • naylar bekilgan, zaxira kam yoki boshqa usullar yordam bermagan bo‘lsa — bachadon ichi inseminatsiyasi yoki EKO kabi yordamchi reproduktiv usullar.

Gormonal dorilar, «naylarni ochadigan» xalq vositalari yoki tahlilsiz antibiotik kurslari bilan o‘zingizni davolamang: ular vaqtni oladi, ba’zan esa zarar keltiradi.

Hissiy tomoni va amaliy maslahatlar

Ikkilamchi bepushtlikni boshdan kechirayotgan juftliklar ko‘pincha «bitta farzandingiz bor-ku, shukur qiling» degan gaplarni eshitadi va iztirobini yashirishga majbur bo‘ladi. Holbuki ularning tashvishi ham haqiqiy va e’tiborga loyiq. Quyidagilar yordam beradi:

  • tekshiruvni er-xotin birga boshlang va bir-biringizni ayblamang;
  • vaznni me’yorga keltiring, chekishni tashlang, spirtli ichimliklarni cheklang;
  • homiladorlikni rejalashtirayotganda shifokor tavsiyasi bilan foliy kislotasini qabul qiling;
  • hayz kalendarini yuriting — bu shifokor uchun qimmatli ma’lumot;
  • zarurat bo‘lsa psixolog yordamidan foydalaning.

Ko‘p beriladigan savollar

Birinchi farzand tabiiy bo‘lgan bo‘lsa, nega ikkinchisi bo‘lmayapti?

Oldingi homiladorlik o‘sha paytda hammasi ishlaganini ko‘rsatadi, lekin yillar davomida ko‘p narsa o‘zgaradi. Ayolda tuxumdon zaxirasi kamayadi, vazn va gormonlar o‘zgaradi, tug‘ruq, kesar kesish yoki qirib tozalashdan keyin naylar va bachadon bo‘shlig‘ida o‘zgarishlar paydo bo‘lishi mumkin. Erkakning spermasi ham yosh, kasalliklar va turmush tarziga qarab o‘zgaradi. Shuning uchun ikkala sherikni ham tekshirish kerak.

Erim avval farzand ko‘rgan, unga ham spermogramma kerakmi?

Ha, kerak. Ilgari farzand ko‘rgani bugungi sperma sifatini kafolatlamaydi: yosh, vazn ortishi, chekish, infeksiyalar, varikotsele va ba’zi dorilar, ayniqsa testosteron va anabolik steroidlar ko‘rsatkichlarni pasaytirishi mumkin. Spermogramma oddiy va og‘riqsiz tahlil bo‘lib, juftlik tekshiruvining boshida topshiriladi. Natija me’yordan chetga chiqsa, urolog-androlog qo‘shimcha tekshiruv va davolashni tavsiya qiladi.

Kesar kesish keyingi homiladorlikka xalaqit berishi mumkinmi?

Ko‘p ayollar kesar kesishdan keyin bemalol homilador bo‘ladi. Biroq ba’zan bachadondagi chandiq sohasida nisha — qon to‘planadigan chuqurcha hosil bo‘ladi. U hayzdan keyin uzoq davom etadigan jigarrang surtma ajralma, og‘riq va ayrim hollarda bepushtlik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Nisha transvaginal UZIda ko‘rinadi; uni davolash kerakmi yoki yo‘qmi, buni belgilar va tekshiruv natijalariga qarab shifokor hal qiladi.

Qancha kutish kerak, qachon tekshiruvga borish lozim?

Ayol 35 yoshgacha bo‘lsa, muntazam himoyasiz jinsiy hayotdan bir yil o‘tib ham homiladorlik bo‘lmasa, tekshiruv boshlanadi. 35 yoshdan keyin olti oy kutish kifoya, 40 yoshdan keyin esa darhol murojaat qilgan ma’qul. Hayz tartibsiz bo‘lsa, ilgari naylarda muammo yoki bachadondan tashqari homiladorlik bo‘lgan bo‘lsa yoxud erkakda ma’lum muammo bo‘lsa, muddatni kutmasdan ginekologga boring.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda ginekolog konsultatsiyasi va urolog-androlog qabuli mavjud, shuning uchun er-xotin tekshiruvni bir joyda boshlashi mumkin. Bachadon va tuxumdonlarning transvaginal UZIsi antral follikulalar, mioma, polip va kesar chandig‘i holatini ko‘rsatadi; laboratoriyada AMH, qalqonsimon bez gormonlari, prolaktin, spermogramma va infeksiyalar tahlillari topshiriladi. Bir necha bosqichni bitta tashrifda o‘tish mumkin. Shifokor natijalarni tushuntirib beradi, individual tekshiruv va davolash rejasini tuzadi hamda nazorat ko‘riklarini belgilaydi. Agar naylar tekshiruvi, operatsiya yoki EKO kerak bo‘lsa, shifokor imkoniyatlar va keyingi qadamlarni batafsil tushuntiradi. Qabulga oldingi tug‘ruq yoki kesar kesish haqidagi hujjatlar, avvalgi tahlil va UZI natijalarini olib keling — bu tekshiruvni tezlashtiradi. Ginekologiya yo‘nalishi haqida batafsil ma’lumot sahifamizda.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna — Ginekolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Jo‘rayev Hasan Karimovich — Urolog-androlog, bosh shifokor
Jo‘rayev Hasan Karimovich
Urolog-androlog, bosh shifokor
Doctor Hasan Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Sebzor massivi 1
📞 +998 55 510 60 60
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube · TikTok
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ