Maqolalar
Istmik-servikal yetishmovchilik: bachadon bo‘yni kaltaligi
Istmik-servikal yetishmovchilik (ISY) — homiladorlik paytida bachadon bo‘ynining muddatidan ancha oldin, ko‘pincha og‘riqsiz va to‘lg‘oqsiz qisqarib, yumshab, ochila boshlashi. Odatda bachadon bo‘yni homilani to‘qqiz oy davomida ichkarida ushlab turadigan mahkam «qulf» vazifasini bajaradi. Bu qulf zaiflashsa, ikkinchi trimestrda homila tushishi yoki muddatidan oldin tug‘ruq xavfi oshadi. Yaxshi xabar shundaki, xavf ostidagi ayollarda bachadon bo‘yni uzunligini transvaginal UZI yordamida oldindan o‘lchash va o‘z vaqtida chora ko‘rish mumkin. Maqolada ISY kimda ko‘proq uchrashi, qaysi belgilar shoshilinch ekani, servikometriya qanday o‘tkazilishi va zamonaviy davolash usullari haqida so‘zlab beramiz.
- Istmik-servikal yetishmovchilik nima
- Kimda xavf yuqori
- Belgilari va qachon shoshilinch yordam kerak
- Servikometriya: bachadon bo‘yni uzunligi qanday o‘lchanadi
- Natija nima degani va nima qilinadi
- Davolash: progesteron, serklyaj, pessariy
- Kundalik hayot va kuzatuv
- Ko‘p beriladigan savollar
- Doctor Hasan Medical Centerda
Istmik-servikal yetishmovchilik nima
Bachadon bo‘yni — bachadonning qin tomonga qaragan pastki, tor qismi. Homiladorlikda u uzun va zich bo‘lib turadi, faqat tug‘ruq yaqinlashganda qisqarib, ochiladi. Istmik-servikal yetishmovchilikda bu jarayon odatda 16–24 haftalarda, ya’ni ancha erta boshlanadi. Ko‘pincha ayol hech narsa sezmaydi: kuchli og‘riq ham, to‘lg‘oq ham bo‘lmaydi. Shu sababli holat ko‘p hollarda faqat UZIda aniqlanadi.
Muhim farq: birinchi trimestrdagi homila yo‘qotishlarining asosiy sababi — homiladagi xromosoma o‘zgarishlari, masalan, muzlagan homiladorlik. ISY esa asosan ikkinchi trimestrga xos muammo.
Kimda xavf yuqori
- avval ikkinchi trimestrda homila tushgan yoki muddatidan oldin tug‘ruq bo‘lgan ayollar;
- bachadon bo‘ynida muolaja o‘tkazilganlar — konizatsiya, bo‘yinning bir qismini kesib olish, bir necha marta bo‘yinni kengaytirish;
- avvalgi tug‘ruqda bachadon bo‘yni chuqur yirtilganlar;
- egizak yoki undan ko‘p homilador ayollar;
- bachadon tuzilishida tug‘ma nuqsoni borlar;
- biriktiruvchi to‘qimaning ayrim tug‘ma kasalliklari borlar.
Shunga qaramay, bo‘yin kaltaligi hech qanday xavf omili bo‘lmagan ayolda ham uchrashi mumkin.
Belgilari va qachon shoshilinch yordam kerak
ISY ko‘pincha belgisiz kechadi. Ba’zan quyidagilar kuzatiladi: qorin pastida yoki qinda bosim hissi, belda simillagan og‘riq, qin ajralmasining ko‘payishi yoki suyuqlashishi, och qizg‘ish yoki jigarrang dog‘.
Quyidagi belgilar shoshilinch holat hisoblanadi — darhol tug‘ruqxonaga boring yoki tez yordam chaqiring:
- qindan suv kelishi yoki to‘xtamaydigan suyuq oqish (homila suvi ketishi mumkin);
- har qanday qon ketishi;
- muntazam takrorlanuvchi qorin og‘rig‘i yoki qorin qotishi;
- qinda yot narsa bordek kuchli bosim hissi;
- isitma, titroq.
Servikometriya: bachadon bo‘yni uzunligi qanday o‘lchanadi
Bachadon bo‘yni uzunligini aniq o‘lchashning ishonchli usuli — transvaginal UZI (servikometriya). Qorin orqali UZIda bo‘yin uzunligi noto‘g‘ri chiqishi mumkin. Tekshiruv qovuq bo‘sh holatda o‘tkaziladi, og‘riqsiz va homila uchun xavfsiz. Shifokor bo‘yin uzunligini, ichki bo‘g‘iz voronkasimon ochilgan-ochilmaganini baholaydi.
Xavf omili bor ayollarda servikometriya odatda 16-haftadan 24-haftagacha, har 1–2 haftada takrorlanadi. Boshqa homiladorlarda bo‘yin ko‘pincha 18–21 haftalik ikkinchi skrining UZIsi paytida baholanadi. Homiladorlikning qaysi bosqichida qanday UZI kerakligi haqida homiladorlikda UZI tekshiruvlari maqolamizda o‘qishingiz mumkin.
24 haftagacha bo‘yin uzunligi 25 mm dan qisqa bo‘lsa, muddatidan oldin tug‘ruq xavfi oshgan deb hisoblanadi. Bu raqam ma’lumot uchun: bitta o‘lchov tashxis emas, uni shikoyatlar va tarix bilan birga shifokor baholaydi.
Natija nima degani va nima qilinadi
| Holat | Odatda nima qilinadi |
|---|---|
| Xavf omili yo‘q, bo‘yin 25 mm va undan uzun | Odatiy homiladorlik kuzatuvi |
| Xavf omili bor (avvalgi kech tushish, erta tug‘ruq, konizatsiya) | 16–24 haftalarda muntazam servikometriya |
| Bo‘yin 25 mm dan qisqa, avval erta tug‘ruq bo‘lmagan | Qin orqali progesteron, qayta o‘lchash |
| Bo‘yin 25 mm dan qisqa va avval erta tug‘ruq yoki kech tushish bo‘lgan | Progesteron yoki serklyaj — akusher-ginekolog hal qiladi |
| Bir necha marta ikkinchi trimestrda homila yo‘qotilgan | Rejali serklyaj, odatda 12–14 haftada |
| Bo‘yin ochilgan, pardalar ko‘rinadi | Zudlik bilan tug‘ruqxonaga yotqizish, vaziyatga qarab qaror |
Davolash: progesteron, serklyaj, pessariy
- Progesteron preparatlari — qin orqali qo‘llanadigan shakli bitta homilali, bo‘yni qisqa ayollarda muddatidan oldin tug‘ruq xavfini kamaytiradi. Preparat va muddatni faqat shifokor tanlaydi — o‘zboshimchalik bilan dori ishlatmang.
- Serklyaj — bachadon bo‘yniga qo‘yiladigan aylana chok. U tug‘ruqxona yoki ixtisoslashgan bo‘limda og‘riqsizlantirish bilan qo‘yiladi va odatda 36–37 haftada yoki to‘lg‘oq boshlanganda olib tashlanadi. Egizak homiladorlikda serklyaj odatda tavsiya etilmaydi.
- Akusherlik pessariysi — bo‘yinni qo‘llab turuvchi silikon halqa. Uning samarasi bo‘yicha tadqiqot natijalari qarama-qarshi, shuning uchun bugun kam qo‘llanadi va qaror individual qabul qilinadi.
Muddatidan oldin tug‘ruq xavfi yuqori bo‘lsa, tug‘ruqxonada chaqaloq o‘pkasini tayyorlaydigan dorilar qo‘llanishi mumkin.
Kundalik hayot va kuzatuv
Ko‘pchilik bo‘yin kalta bo‘lsa, butunlay yotib qolish kerak deb o‘ylaydi. Biroq qat’iy yotoq rejimining foydasi isbotlanmagan, aksincha, u tomirlarda tromb hosil bo‘lishi va mushaklar zaiflashishi xavfini oshiradi. Odatda tavsiya etiladi:
- og‘ir yuk ko‘tarmaslik va haddan tashqari jismoniy zo‘riqishdan saqlanish;
- jinsiy hayot masalasini shifokor bilan kelishish;
- nazorat UZI va ko‘riklarni o‘tkazib yubormaslik;
- qinda infeksiya belgilari bo‘lsa, kechiktirmay davolanish;
- chekmaslik.
Homila rivojlanishi va qon aylanishini baholash uchun shifokor doppler tekshiruvini ham tayinlashi mumkin.
Ko‘p beriladigan savollar
Bachadon bo‘yni kalta bo‘lsa, albatta erta tug‘ruq bo‘ladimi?
Yo‘q. Bo‘yin kaltaligi muddatidan oldin tug‘ruq xavfini oshiradi, lekin bo‘yni qisqa bo‘lgan ayollarning ko‘pchiligi homilani muddatiga yetkazadi, ayniqsa o‘z vaqtida aniqlansa va davolansa. Xavf darajasi bo‘yin uzunligi, homiladorlik muddati va avvalgi tug‘ruqlar tarixiga bog‘liq. Shifokor shularni birga baholab, kuzatuv va davolash rejasini tuzadi.
Transvaginal UZI homilaga zarar yetkazmaydimi?
Yo‘q, transvaginal UZI homiladorlikning istalgan muddatida xavfsiz. Datchik qinning faqat boshlang‘ich qismiga ehtiyotkorlik bilan kiritiladi va bachadon bo‘yniga tegmaydi, homila pardalariga ta’sir qilmaydi. Tekshiruv qisqa va odatda og‘riqsiz. Aynan shu usul bachadon bo‘yni uzunligini eng aniq o‘lchaydi, qorin orqali UZI esa bu maqsad uchun yetarlicha ishonchli emas.
Serklyajdan keyin tabiiy yo‘l bilan tug‘ish mumkinmi?
Ha, ko‘pincha mumkin. Rejali holatda chok odatda 36–37 haftada olib tashlanadi, shundan keyin tug‘ruq tabiiy boshlanishi mumkin. Agar undan oldin to‘lg‘oq boshlansa yoki suv ketsa, darhol tug‘ruqxonaga borish kerak — chok zudlik bilan olinadi. Tug‘ruq usulini serklyajning o‘zi emas, akusherlik vaziyati belgilaydi va bu masala tug‘ruqxonada hal qilinadi.
Keyingi homiladorlikda ham shu muammo takrorlanadimi?
Xavf saqlanib qoladi, shuning uchun keyingi homiladorlikni shifokor bilan oldindan rejalashtirish foydali. Avval ikkinchi trimestrda homila tushgan yoki erta tug‘ruq bo‘lgan ayollarda bachadon bo‘yni uzunligi 16-haftadan boshlab muntazam o‘lchanadi, ba’zi hollarda esa serklyaj oldindan rejalashtiriladi. Erta kuzatuv va o‘z vaqtidagi chora takroriy yo‘qotish ehtimolini sezilarli kamaytiradi.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda homilador ayollar uchun ginekolog konsultatsiyasi o‘tkaziladi: shifokor avvalgi homiladorliklar tarixini o‘rganib, xavf darajasini baholaydi va kuzatuv jadvalini tuzadi. UZI shifokorlari transvaginal UZI yordamida bachadon bo‘yni uzunligini o‘lchaydi, 2–3-trimestr UZI davomida esa homila va platsenta holatini tekshiradi. Natijalar tushunarli tilda izohlanadi va keyingi o‘lchash muddati belgilanadi. Serklyaj, pessariy yoki statsionar kuzatuv kerak bo‘lsa, shifokor keyingi qadamlar va variantlarni muhokama qiladi. Qabulga homiladorlik kartasi, avvalgi UZI xulosalari va qabul qilayotgan dorilaringiz ro‘yxatini olib keling.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz



