Maqolalar
Bachadon ichi inseminatsiya (BII): kimga mos, bosqichlari va natija
Bachadon ichi inseminatsiya (BII) — bepushtlikni davolashning eng oddiy usullaridan biri: maxsus tayyorlangan sperma ovulyatsiya vaqtida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bachadon ichiga kiritiladi, natijada ko‘proq harakatchan spermatozoidlar urug‘lanish tabiiy ravishda sodir bo‘ladigan bachadon naychalariga yetib boradi. Muolaja bir necha daqiqa davom etadi, odatda og‘riqsiz va narkoz talab qilmaydi. Biroq BII har bir juftlikka mos kelmaydi, uning samarasi ayolning yoshi, bepushtlik sababi va sperma sifatiga bog‘liq. Maqolada BII kimga yordam berishi mumkinligi, er-xotin qanday tekshiruvlardan o‘tishi kerakligi, davolash sikli qanday bosqichlarda o‘tishi, BIIning EKOdan farqi, kutiladigan natija va xavflar haqida so‘zlab beramiz.
Bachadon ichi inseminatsiya nima
Tabiiy homilador bo‘lishda spermatozoidlar qin va bachadon bo‘yni shilliq qavatidan o‘tib, bachadon va naychalarga yetib borishi kerak, ularning faqat kichik qismi bunga erishadi. BIIda avval sperma namunasi laboratoriyada ishlov beriladi — bu spermani yuvish deyiladi: urug‘ suyuqligi ajratib olinadi, eng faol, harakatchan spermatozoidlar esa oz hajmdagi maxsus muhitda to‘planadi. Tayyorlangan namuna ingichka, yumshoq kateter orqali bachadon bo‘shlig‘iga kiritiladi. Urug‘lanishning o‘zi ayol organizmida, bachadon naychasida sodir bo‘ladi — EKOdan asosiy farq ham shunda. BII tabiiy siklda yoki yengil ovulyatsiya stimulyatsiyasi bilan birga o‘tkazilishi mumkin.
BII kimga mos keladi
Shifokor quyidagi hollarda BIIni ko‘rib chiqishi mumkin:
- yengil erkak omili — spermatozoidlar soni yoki harakatchanligi me’yordan biroz past, lekin yuvishdan keyin yetarli harakatchan spermatozoid qoladi;
- bachadon bo‘yni omili — spermatozoidlar bo‘yin shilliq qavatidan yaxshi o‘ta olmasa;
- ovulyatsiya buzilishlari — ovulyatsiya stimulyatsiyasi bilan birgalikda;
- sababi aniqlanmagan bepushtlik — er-xotinning asosiy tekshiruvlari me’yorda bo‘lsa;
- jinsiy aloqani odatdagidek amalga oshirishga imkon bermaydigan jinsiy disfunksiya;
- qonun ruxsat bergan hollarda donor spermasidan foydalanish.
Xalqaro tavsiyalar bu borada bir xil emas. Masalan, Britaniya NICE tavsiyasi sababi aniqlanmagan bepushtlik va yengil erkak omilida BIIni muntazam taklif qilmaydi, Yevropa ESHRE tavsiyasi esa sababi noma’lum bepushtlikda ovulyatsiya stimulyatsiyasi bilan BIIni oqilona birinchi qadam deb hisoblaydi. Shu sababli qaror har bir juftlik uchun alohida qabul qilinadi. Bepushtlik sabablari haqidagi umumiy maqola BII qaysi o‘rinda turishini tushunishga yordam beradi.
BII qachon to‘g‘ri kelmaydi
BII faqat spermatozoid naychada tuxum hujayra bilan uchrasha olsagina ishlaydi. Kamida bitta bachadon naychasi o‘tkazuvchan bo‘lishi shart: ikkala naycha berk yoki olib tashlangan bo‘lsa, BII befoyda va odatda EKO muhokama qilinadi. Tayyorlashdan keyin harakatchan spermatozoidlar soni yetarli bo‘lishi kerak: og‘ir erkak bepushtligida IKSI bilan EKO samaraliroq. Tuxumdon zaxirasi keskin kamaygan, o‘rtacha yoki og‘ir endometrioz bo‘lgan yoki ayol yoshi kattaroq bo‘lib, vaqt cheklangan hollarda ham BII kamroq mos keladi. Davolashdan oldin infeksiyalar, bachadon poliplari va bachadon bo‘shlig‘idagi boshqa muammolar bartaraf etiladi.
BIIdan oldin er-xotin tekshiruvlari
Tayyorgarlik har doim ikkala sherikni qamrab oladi. Ayolga odatda quyidagilar tavsiya etiladi:
- bachadon, endometriy va tuxumdonlarni baholash uchun kichik chanoq UZIsi;
- naychalar o‘tkazuvchanligi tekshiruvi — kontrast modda bilan rentgen yoki UZI usulida;
- ovulyatsiyani tasdiqlash va gormonlar tahlili, jumladan AMG — tuxumdon zaxirasi tahlili;
- infeksiyalarga tekshiruv va bachadon bo‘yni skriningi natijasi.
Erkak uchun asosiy tekshiruv — spermogramma: u spermatozoidlar soni, harakatchanligi va shaklini ko‘rsatadi. Natija yomon bo‘lsa, androlog sababini izlaydi; bu haqda erkaklar bepushtligi maqolasida batafsil yozilgan. Ikkala sherikka infeksiyalarga tekshiruv tavsiya etiladi.
BII qanday o‘tadi: bosqichma-bosqich
- Siklni rejalashtirish. Shifokor tabiiy siklni yoki tabletka yoxud in’eksiya ko‘rinishidagi yengil ovulyatsiya stimulyatsiyasini individual tanlaydi.
- Follikulalarni kuzatish. Sikl boshidan bir necha kun o‘tgach follikulometriya — follikulalar o‘sishini UZIda kuzatish — follikula qachon yetilishini va nechta follikula rivojlanayotganini ko‘rsatadi.
- Ovulyatsiya triggeri. Yetakchi follikula kerakli o‘lchamga yetganda ovulyatsiyani qo‘zg‘atuvchi in’eksiya qilinishi mumkin; inseminatsiya taxminan bir-bir yarim kundan keyin rejalashtiriladi.
- Spermani tayyorlash. Muolaja kuni erkak sperma namunasini topshiradi, u laboratoriyada yuviladi va quyuqlashtiriladi.
- Inseminatsiya. Oddiy ginekologik ko‘rikdagidek ko‘zgu qo‘yiladi, shifokor ingichka kateterni bachadon bo‘yni orqali o‘tkazib, spermani sekin kiritadi. Bu bir necha daqiqa davom etadi va surtma olishga o‘xshaydi; keyin odatdagi hayotga qaytish mumkin.
- Kutish davri. Shifokor buyursa, progesteron preparati bachadon shilliq qavatini qo‘llab-quvvatlaydi. Homiladorlik testi inseminatsiyadan taxminan ikki hafta o‘tib qilinadi.
BII va EKO farqi
| Ko‘rsatkich | BII | EKO |
|---|---|---|
| Urug‘lanish joyi | Ayolning bachadon naychasida | Laboratoriyada, keyin embrion ko‘chiriladi |
| Tuxumdon stimulyatsiyasi | Yo‘q yoki yengil | Odatda kuchliroq, qat’iy nazorat ostida |
| Ayol uchun muolaja | Spermani og‘riqsiz kiritish, bir necha daqiqa | Narkoz ostida tuxum hujayra olish, keyin embrion ko‘chirish |
| Bachadon naychalari | Kamida bittasi o‘tkazuvchan bo‘lishi shart | Shart emas |
| Spermaga talab | Yuvishdan keyin yetarli harakatchan spermatozoid | Juda kam spermatozoid bilan ham mumkin (IKSI) |
Natija va ehtimoliy xavflar
Bitta BII siklida homiladorlik ehtimoli o‘rtacha va EKOdagidan past; u asosan ayol yoshi, bepushtlik sababi, harakatchan spermatozoidlar soni va stimulyatsiya qo‘llanganiga bog‘liq. Yosh ayollarda natija yaxshiroq, yosh ortishi bilan pasayadi. Shuning uchun BII odatda bir necha sikl sifatida rejalashtiriladi: taxminan uch-olti sikldan keyin homiladorlik bo‘lmasa, shifokor cheksiz davom ettirish o‘rniga EKOga o‘tishni muhokama qiladi. Ehtimoliy xavflar:
- ko‘p homilali homiladorlik — asosan stimulyatsiyada; follikulalar juda ko‘p bo‘lsa, shifokor siklni bekor qilishni tavsiya etishi mumkin;
- tuxumdonlar giperstimulyatsiyasi sindromi — yengil stimulyatsiyada kam uchraydi;
- muolajadan keyingi infeksiya — kam uchraydi;
- inseminatsiya kuni yengil tortishish yoki oz qonli ajralma — bu odatiy holat.
«Ovulyatsiya uchun tabletkalar» yoki gormonlarni hech qachon o‘zboshimchalik bilan qabul qilmang: UZI nazoratisiz stimulyatsiya xavfli.
Qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak
- stimulyatsiyadan keyin qorinda kuchli og‘riq, sezilarli dam bo‘lish, ko‘ngil aynishi yoki qusish;
- hansirash, vaznning tez ortishi yoki siydikning juda kam ajralishi;
- inseminatsiyadan keyin isitma, et uvishishi yoki noxush hidli ajralma;
- kuchli qon ketishi;
- test musbat bo‘lganda qorinning bir tomonida og‘riq, bosh aylanishi yoki hushdan ketish.
Ko‘p beriladigan savollar
BII og‘riqlimi?
Ko‘pchilik ayollar uchun BII og‘riqsiz. Muolaja oddiy surtma olishga o‘xshaydi: shifokor ko‘zgu qo‘yadi va ingichka, yumshoq kateterni bachadon bo‘yni orqali o‘tkazadi, bu bir necha daqiqa davom etadi va narkoz talab qilmaydi. Ba’zi ayollar keyin hayzdagidek yengil tortishish yoki oz qonli ajralmani sezadi. Kuchli og‘riq, isitma yoki ko‘p qon ketishi kutilmaydi, ular haqida darhol shifokorga xabar bering.
Nechta BII urinishi mantiqan to‘g‘ri?
Har bir siklda muvaffaqiyat ehtimoli o‘rtacha, shuning uchun BII odatda qisqa seriya sifatida rejalashtiriladi. Ko‘pchilik shifokorlar ayol yoshi, bepushtlik sababi va oldingi sikllar qanday o‘tganiga qarab taxminan uch-olti siklni taklif qiladi. Shu vaqtgacha homiladorlik bo‘lmasa, davom ettirish kamdan-kam foyda beradi va shifokor EKOga o‘tishni muhokama qiladi. Yoshi kattaroq ayollarda bu qaror odatda ertaroq qabul qilinadi.
Inseminatsiyadan keyin yotib dam olish kerakmi?
Uzoq vaqt yotib dam olish shart emas. Muolajadan keyin shifokor tavsiya qilsa, qisqa vaqt yotib turishingiz, so‘ng odatdagi faoliyatga, jumladan ishga qaytishingiz mumkin. Shifokor boshqacha maslahat bermasa, jinsiy aloqa odatda taqiqlanmaydi. Buyurilgan dorilarni ko‘rsatmaga muvofiq qabul qiling, o‘zboshimchalik bilan davolanmang va homiladorlik testini inseminatsiyadan taxminan ikki hafta o‘tib qiling — erta test noto‘g‘ri natija berishi mumkin.
Bitta naycha berk bo‘lsa, BII qilish mumkinmi?
Ha, kamida bitta naycha o‘tkazuvchan va normal ishlasa, BII mumkin, lekin muvaffaqiyat ehtimoli biroz past bo‘lishi mumkin, ayniqsa ochiq naycha ovulyatsiya bo‘layotgan tuxumdonning qarama-qarshi tomonida bo‘lsa. Ikkala naycha berk yoki olib tashlangan bo‘lsa, spermatozoid tuxum hujayraga yeta olmaydi, shuning uchun BII ishlamaydi va odatda EKO muhokama qilinadi. Bu savolga davolashdan oldin naychalar o‘tkazuvchanligi tekshiruvi javob beradi.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda ikkala sherikni tekshirish mumkin: ginekolog konsultatsiyasi va urolog-androlog konsultatsiyasi, spermogramma hamda follikulometriya UZIsi, u follikulalar o‘sishi va ovulyatsiya vaqtini ko‘rsatadi. Shu tariqa tekshiruvning bir necha bosqichini bitta yoki bir necha tashrifda o‘tish mumkin. Shifokor natijalarni tushunarli tilda izohlaydi, individual reja tuzadi va nazorat ko‘riklarini belgilaydi. Follikulometriyaga odatda sikl boshidan bir necha kun o‘tib kelinadi, aniq kunni shifokor aytadi.Tekshiruv natijalariga ko‘ra shifokor BII sizga mos kelish-kelmasligini va keyingi qadamlarni muhokama qiladi, EKO yoki boshqa yordamchi reproduktiv usullar kerak bo‘lsa, mavjud imkoniyatlarni tushuntiradi. Qabulga avvalgi tahlil natijalarini olib keling. Batafsil ma’lumot ginekologiya yo‘nalishi sahifasida.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

