Maqolalar
Bolada burun yoki quloqqa yot jism tushsa: nima qilish kerak
Bolada burun yoki quloqqa yot jism tushishi — LOR shifokorlari eng ko‘p uchratadigan holatlardan biri, ayniqsa 1–5 yoshli bolalarda. Munchoq, loviya yoki no‘xat doni, qog‘oz va paxta bo‘lagi, o‘yinchoq detali — qiziquvchan bola qo‘liga nima tushsa, burniga yoki qulog‘iga tiqib ko‘rishi mumkin. Ko‘p hollarda bu holat shoshilinch emas va yot jismni LOR shifokori xotirjam sharoitda olib tashlaydi. Lekin tugmasimon batareya va magnit — shoshilinch holat: ular bir necha soat ichida to‘qimani kuydiradi yoki teshib yuboradi. Bola bo‘g‘ilsa, to‘xtovsiz yo‘talsa yoki nafas olishi qiyinlashsa, darhol tez yordam (103) chaqiring. Maqolada yot jism belgilari, vaziyatga qarab nima qilish kerakligi, ota-onalar yo‘l qo‘ymasligi kerak bo‘lgan xatolar va profilaktika haqida so‘z yuritamiz.
- Eng xavfli holatlar: batareya, magnit va nafas yo‘li
- Belgilar: yot jism borligini qanday bilish mumkin
- Vaziyatga qarab nima qilish kerak
- Uyda nima qilish mumkin
- Ota-onalar nima qilmasligi kerak
- LOR shifokori qanday yordam beradi
- Profilaktika: uyni qanday xavfsiz qilish mumkin
- Ko‘p beriladigan savollar
- Doctor Hasan Medical Centerda
Eng xavfli holatlar: batareya, magnit va nafas yo‘li
Quyidagi vaziyatlarda kutib o‘tirmang — darhol tez yordam chaqiring yoki bolani shoshilinch yordam ko‘rsatiladigan shifoxonaga olib boring:
- Tugmasimon batareya burun yoki quloqda: namlik ta’sirida u elektr toki va ishqor hosil qiladi, bir necha soat ichida shilliq qavatni kuydiradi, burun to‘sig‘ini teshishi yoki quloq pardasini shikastlashi mumkin. Batareya yutib yuborilgan bo‘lsa, xavf yanada katta — u qizilo‘ngachni kuydiradi.
- Ikkita magnit yoki magnit va metall bo‘lak, masalan, burunning ikki tomonida: ular bir-birini tortib, oradagi to‘qimani siqadi va uning qon bilan ta’minlanishini to‘xtatadi.
- Nafas yo‘liga tushish belgilari: to‘satdan boshlangan kuchli yo‘tal, bo‘g‘ilish, xirillab yoki hushtak chalib nafas olish, nafas qisishi, lab va yuzning ko‘karishi. Bola yo‘tala olsa, uni yo‘talishga undang; yo‘tala olmasa, yig‘lay olmasa va nafas ololmasa — tez yordamni chaqirib, bilsangiz bo‘g‘ilishda birinchi yordamni boshlang (kurak orasiga zarbalar, bir yoshdan katta bolada qorinni siqish usuli).
- Burundan kuchli qon ketishi, quloqdan qon yoki suyuqlik oqishi, kuchli og‘riq.
To‘satdan, isitmasiz boshlangan bo‘g‘ilish va yo‘tal yot jismga xos; isitma va «hurayotgan» yo‘tal bilan kechadigan holat ko‘proq krupga o‘xshaydi. Ammo ikkalasida ham nafas qiyinlashsa, tez yordam kerak.
Belgilar: yot jism borligini qanday bilish mumkin
Bola ko‘pincha nima qilganini aytmaydi yoki qo‘rqib yashiradi. Burundagi yot jismga quyidagilar shubha uyg‘otadi:
- burunning faqat bir tomoni bitishi;
- bir tomonlama, ko‘pincha badbo‘y, ba’zan qon aralash ajralma — uzoq qolib ketgan yot jismning tipik belgisi;
- bir tomondan burun qonashi, bolaning burnini tez-tez ishqalashi.
Ikki tomonlama bitish va kechasi xurrak otish ko‘proq adenoidlarga xos. Uzoq davom etgan bir tomonlama hidli ajralmani ba’zan gaymorit deb davolashadi; davodan keyin ham o‘tmasa, yot jismni istisno qilish kerak.
Quloqdagi yot jism og‘riq, to‘lib qolganlik hissi, eshitish pasayishi, ajralma yoki bolaning qulog‘ini tortishi bilan namoyon bo‘ladi; tirik hasharot kuchli shovqin beradi. Bu belgilar o‘tkir otitga va quloq og‘rig‘ining boshqa sabablariga o‘xshaydi, shuning uchun aniq javobni faqat ko‘rik beradi.
Vaziyatga qarab nima qilish kerak
| Vaziyat | Nima qilish kerak | Shoshilinchlik |
|---|---|---|
| Bo‘g‘ilish, kuchli yo‘tal, nafas qisishi, xirillash | Tez yordam chaqirish; bola yo‘tala olmasa — birinchi yordam | Darhol |
| Burun yoki quloqda tugmasimon batareya yoki magnit (hatto shubha bo‘lsa ham) | Hech narsa tomizmay, shoshilinch bo‘limga borish | Darhol, soatlab kutib bo‘lmaydi |
| Batareya yoki magnit yutib yuborilgan bo‘lishi mumkin | Qustirmaslik, tez yordam yoki shoshilinch bo‘lim | Darhol |
| Quloqda tirik hasharot | Bolani tinchlantirish, LOR shifokoriga borish | Shu kunning o‘zida |
| Burun yoki quloqda don, urug‘ | Suv tegizmaslik, LOR shifokoriga borish | Shu kunning o‘zida |
| Munchoq, o‘yinchoq bo‘lagi, qog‘oz; bola o‘zini yaxshi his qiladi | LOR ko‘rigiga borish | 24 soat ichida |
Uyda nima qilish mumkin
Asosiysi — xotirjamlik: bolaning qo‘rquvi va tipirchilashi yot jismni chuqurroq surib yuborishi mumkin. Narsa burunda bo‘lsa va bola ko‘rsatmaga amal qila olsa, sog‘ burun teshigini barmoq bilan bosib, og‘zini yopgan holda burun orqali qattiq «puflashni» so‘rang. Kichik bolalarda «ona o‘pichi» usuli qo‘llanadi: kattalar sog‘ burun teshigini bosib, o‘z og‘zi bilan bolaning og‘zini yopadi va qisqa puflaydi. Ikki-uch urinish natija bermasa, to‘xtang. Yot jismni qo‘l bilan faqat u teshik chetida yaqqol ko‘rinib turganda olish mumkin.
Quloqqa tirik hasharot kirsa, bolani qulog‘ini yuqoriga qaratib yotqizing; quloqdan ajralma bo‘lmasa va pardada teshik borligi ma’lum bo‘lmasa, hasharotni harakatsiz qilish uchun ozgina iliq o‘simlik moyi tomizish mumkin. Keyin shifokorga boring.
Ota-onalar nima qilmasligi kerak
- cho‘p, paxtali tayoqcha, pinset, soch to‘g‘nog‘ichi yoki barmoq bilan ichkariga kirishga urinmang — yot jism chuqurroq suriladi, shilliq qavat va quloq pardasi jarohatlanadi;
- quloqda don, urug‘ yoki batareya bo‘lishi mumkin bo‘lsa yoki quloq pardasi teshik bo‘lsa, quloqni suv bilan yuvmang — don va urug‘lar suvdan bo‘kib kattalashadi;
- batareyaga shubha bo‘lsa, burun va quloqqa hech qanday tomchi tomizmang;
- bolani burni bilan kuchli havo tortishga majburlamang — narsa nafas yo‘liga tushishi mumkin;
- bola qarshilik qilayotganda uni ushlab, qayta-qayta urinmang;
- yo‘talayotgan bolaning og‘ziga ko‘r-ko‘rona barmoq tiqmang;
- «o‘zi chiqib ketadi» deb kunlab kutmang.
LOR shifokori qanday yordam beradi
Shifokor burun yoki quloqni yorug‘lik va maxsus asboblar bilan ko‘zdan kechirib, yot jismning turi va joyini aniqlaydi. Ko‘p hollarda u qabulning o‘zida ilmoqcha, so‘rg‘ich yoki maxsus qisqich bilan olib tashlanadi, ba’zan oldin burunga og‘riqsizlantiruvchi vosita qo‘llanadi. Keyin ikkinchi burun teshigi va ikkala quloq ham tekshiriladi — bolalar ba’zan bir nechta narsa tiqadi. Bola juda bezovta bo‘lsa yoki yot jism chuqur joylashgan bo‘lsa, olib tashlash shifoxonada umumiy narkoz ostida bajariladi. Yallig‘lanish bo‘lsa, davolashni shifokor tayinlaydi; bolaga dorini o‘zboshimchalik bilan bermang.
Profilaktika: uyni qanday xavfsiz qilish mumkin
- mayda narsalar, munchoq va tangalarni bola qo‘li yetmaydigan joyda saqlang;
- pult, tarozi, soat va o‘yinchoqlardagi batareya qopqog‘i vint bilan mahkam yopilganini tekshiring, eski batareyalarni darhol yo‘q qiling;
- magnitli mayda o‘yinchoqlarni kichik bolalarga bermang;
- kichik yoshdagi bolalarga yaxlit yong‘oq va urug‘ bermang, ovqat paytida ularni kuzatib turing;
- o‘yinchoqlarni bolaning yoshiga mos tanlang.
Ko‘p beriladigan savollar
Bola burniga narsa tiqqanini qanday payqash mumkin?
Ko‘pincha bola buni aytmaydi. Asosiy belgi — burunning faqat bir tomonidan kelayotgan, vaqt o‘tishi bilan badbo‘y va ba’zan qon aralash bo‘lib qoladigan ajralma, shu tomonning bitishi va burun qonashi. Oddiy shamollashda ajralma odatda ikki tomonlama bo‘ladi. Agar bir tomonlama ajralma bir necha kun davom etsa yoki davolashdan keyin ham o‘tmasa, bolani LOR shifokoriga ko‘rsating.
Quloqni suv bilan yuvib yot jismni chiqarsa bo‘ladimi?
Uyda bunday qilmang. Don va urug‘lar suvdan bo‘kib, quloq yo‘lini mahkam berkitadi, batareya esa namlikda tezroq zarar yetkazadi. Quloq pardasida teshik bo‘lsa, suv o‘rta quloqqa o‘tib, yallig‘lanish keltirib chiqaradi. Quloqni yuvish kerakmi yoki yot jismni asbob bilan olish xavfsizroqmi — buni ko‘rikdan keyin faqat shifokor hal qiladi.
Batareya burunda bo‘lsa, nega bunchalik shoshilish kerak?
Tugmasimon batareya nam shilliq qavatga tekkanda elektr toki o‘tadi va ishqor hosil bo‘ladi. Bu kimyoviy kuyish bir necha soat ichida chuqurlashib, burun to‘sig‘ini teshishi, quloqda esa quloq pardasini va atrofdagi to‘qimalarni shikastlashi mumkin. Shu sababli batareyaga hatto shubha bo‘lsa ham, tomchi tomizmay, darhol shoshilinch yordamga murojaat qiling.
Yot jism olib tashlangandan keyin nimaga e’tibor berish kerak?
Ko‘pincha bola tezda tiklanadi. Biroq bir necha kun davomida burundan yiringli yoki qonli ajralma, quloqda og‘riq, isitma yoki eshitish pasayishi paydo bo‘lsa, qayta ko‘rikka boring. Shifokor tavsiya qilgan parvarishga amal qiling va dorilarni faqat uning ko‘rsatmasi bilan bering. Bola bilan gaplashib, mayda narsalarni burun va quloqqa tiqish xavfli ekanini sodda tilda tushuntiring.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda LOR shifokori konsultatsiyasi o‘tkaziladi: shifokor bolaning burni va quloqlarini ko‘zdan kechiradi, yot jism bor-yo‘qligini, uning turi va joyini aniqlaydi. Ko‘p hollarda yot jismni qabulning o‘zida maxsus asboblar bilan olib tashlash mumkin; murakkab holatda shifokor keyingi qadamlarni va qayerga murojaat qilish kerakligini tushuntiradi. Olib tashlangandan keyin shilliq qavat va quloq pardasi holati baholanadi, kerak bo‘lsa nazorat ko‘rigi belgilanadi. Esda tuting: tugmasimon batareya, magnit yoki nafas qiyinlashuvi bo‘lsa, kutmang — darhol tez yordam chaqiring. Qabulga bola tiqqan bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsaga o‘xshash buyumni va berilgan dorilar ro‘yxatini olib keling.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

