Maqolalar
Platsenta past joylashuvi va previa: xavfi va nazorat
Platsenta past joylashuvi va platsenta previa — homiladorlikda platsenta (yo‘ldosh) bachadonning pastki qismiga, bachadon bo‘yni ichki bo‘g‘iziga juda yaqin yoki uning ustiga birikishi. Bu xulosani ko‘pincha 20 haftalik UZIdan keyin eshitgan ayol qattiq xavotirga tushadi. Aslida bu muddatda aniqlangan past platsenta ko‘p hollarda keyingi oylarda bachadon bo‘ynidan «uzoqlashadi» va tug‘ruqqa qadar muammo qolmaydi. Lekin platsenta previa saqlanib qolsa, u og‘riqsiz, ammo kuchli qon ketishiga sabab bo‘lishi mumkin, shuning uchun alohida nazorat talab qiladi. Maqolada previa turlari, qaysi belgi shoshilinch ekani, qayta UZI qachon kerakligi, kundalik hayotda nimalarga e’tibor berish va tug‘ruq usuli qanday tanlanishi haqida so‘zlab beramiz.
- Platsenta previa va past joylashuv nima
- 20 haftalik UZIda «platsenta past»: u ko‘tariladimi?
- Platsenta previa turlari
- Kimda ko‘proq uchraydi
- Asosiy belgi: og‘riqsiz qon ketish — shoshilinch holat
- Nazorat: qayta UZI qachon qilinadi
- Kundalik tavsiyalar va tug‘ruq usuli
- Ko‘p beriladigan savollar
- Doctor Hasan Medical Centerda
Platsenta previa va past joylashuv nima
Odatda platsenta bachadonning yuqori yoki o‘rta qismiga — tubiga, old yoki orqa devoriga birikadi. Agar u pastda joylashib, bachadon bo‘yni ichki bo‘g‘izini to‘sib qo‘ysa, bu platsenta previa (platsentaning oldinda kelishi) deyiladi. Platsenta chekkasi ichki bo‘g‘izgacha 20 mm dan kam masofada bo‘lsa, lekin uni yopmasa, bu platsenta past joylashuvi hisoblanadi. Bunday holatda tug‘ruq yo‘li qisman yoki to‘liq to‘silgan bo‘ladi, bachadonning pastki qismi cho‘zilganda esa platsenta tomirlaridan qon ketishi mumkin.
20 haftalik UZIda «platsenta past»: u ko‘tariladimi?
Platsenta past joylashuvi ko‘pincha 18–21 haftalik ikkinchi skrining UZIsida aniqlanadi. Xalq orasida «platsenta ko‘tariladi» deyishadi. Aslida platsenta joyidan siljimaydi: homiladorlik davom etgan sari bachadonning pastki qismi o‘sib, cho‘ziladi va platsenta chekkasi bachadon bo‘ynidan uzoqlashib boradi. Natijada 20 haftada past bo‘lgan platsentaning taxminan 90 foizi tug‘ruqqa qadar normal joyga «chiqadi». Platsenta bo‘yinni to‘liq yopgan bo‘lsa yoki ayolda avval kesar kesish bo‘lgan bo‘lsa, bunday o‘zgarish ehtimoli kamroq.
Platsenta previa turlari
Zamonaviy tavsiyalar ikki guruhni ajratadi — previa va past joylashuv, lekin amaliyotda an’anaviy tasnif ham ishlatiladi:
| Turi | Platsenta qayerda | Nimani anglatadi |
|---|---|---|
| To‘liq previa | Ichki bo‘g‘izni butunlay yopadi | Tabiiy tug‘ruq mumkin emas, qon ketish xavfi eng yuqori |
| Qisman previa | Ichki bo‘g‘izning bir qismini yopadi | Odatda kesar kesish talab qilinadi |
| Chekka previa | Chekkasi ichki bo‘g‘izga tegib turadi | Tug‘ruq usuli 36 haftaga yaqin UZI asosida hal qilinadi |
| Past joylashuv | Chekkasi ichki bo‘g‘izdan 20 mm gacha masofada | Ko‘pincha keyinchalik uzoqlashadi, nazorat UZI kerak |
Kimda ko‘proq uchraydi
- avval kesar kesish yoki bachadonda boshqa operatsiya bo‘lgan ayollar;
- oldingi homiladorlikda platsenta previa bo‘lganlar;
- yordamchi reproduktiv texnologiyalar (EKU) bilan homilador bo‘lganlar;
- egizak homiladorlik, ko‘p tug‘ruqlar;
- 35–40 yoshdan katta ayollar, chekuvchilar.
Avval kesar kesish bo‘lgan ayolda platsenta previa aniqlansa, platsentaning bachadon devoriga chuqur o‘sib kirishi (akkreta) ehtimolini ham baholash kerak. Buning uchun tajribali mutaxassis tomonidan rangli doppler UZI o‘tkaziladi, ba’zan qo‘shimcha tekshiruvlar tayinlanadi.
Asosiy belgi: og‘riqsiz qon ketish — shoshilinch holat
Platsenta previaning xos belgisi — homiladorlikning ikkinchi yarmida, ko‘pincha 28 haftadan keyin, to‘satdan boshlanadigan og‘riqsiz, och qizil qon ketishi. Ba’zan u jinsiy aloqadan keyin yoki tinch holatda, hatto uyquda paydo bo‘ladi. Birinchi qon ketish oz bo‘lib, o‘zi to‘xtashi mumkin, lekin keyingisi ancha kuchli bo‘lishi ehtimoli bor. Ko‘p ayollarda esa belgilar umuman bo‘lmaydi.
Homiladorlikda har qanday qon ketishi — shoshilinch holat. Miqdori oz bo‘lsa ham, darhol tez yordam chaqiring yoki tug‘ruqxonaga boring. Uyda qin ichini tekshirmang, tampon ishlatmang, qon to‘xtashini kutib o‘tirmang.
Og‘riq bilan kechadigan qon ketishi, bachadonning taxtadek qotishi platsenta ko‘chishini eslatadi — bu xavf, ayniqsa, yuqori qon bosimi va preeklampsiya bo‘lgan ayollarda yuqori. Bu holat ham zudlik bilan yordam talab qiladi.
Nazorat: qayta UZI qachon qilinadi
20 haftalik UZIda platsenta past yoki previa bo‘lsa, odatda 32 haftada transvaginal UZI orqali qayta tekshiriladi. Previa saqlansa va qon ketish bo‘lmasa, tug‘ruq rejasini aniqlash uchun 36 haftaga yaqin yana bir UZI o‘tkaziladi. Transvaginal UZI platsenta previada xavfsiz va qorin orqali UZIga qaraganda aniqroq.
Platsentaning joylashuvini baholash uchun oddiy UZI yetarli; 3D/4D UZI bu maqsad uchun shart emas. Homiladorlikning har bir bosqichida qaysi tekshiruvlar kerakligi haqida homiladorlikda UZI tekshiruvlari maqolamizda yozganmiz.
Kundalik tavsiyalar va tug‘ruq usuli
Previa saqlanib qolgan bo‘lsa, shifokor odatda quyidagilarni tavsiya qiladi:
- jinsiy aloqadan saqlanish;
- og‘ir yuk ko‘tarmaslik, kuchli jismoniy zo‘riqishdan qochish;
- qon guruhi va rezus omilini bilish, gemoglobinni nazorat qilish — kamqonlik bo‘lsa, shifokor davo tayinlaydi;
- uzoq safarlardan oldin shifokor bilan maslahatlashish, tug‘ruqxonaga tez yetib borish yo‘lini oldindan o‘ylab qo‘yish;
- homiladorlik kartasini doim yoningizda olib yurish.
Platsenta previa tug‘ruqqacha saqlansa, chaqaloq odatda rejali kesar kesish yo‘li bilan, ko‘pincha 36–37 haftada dunyoga keladi. Platsenta chekkasi bo‘g‘izdan 20 mm dan uzoqroq bo‘lsa, tabiiy tug‘ruq ham mumkin. Tug‘ruq usuli, muddati va joyi tug‘ruqxonada akusher-ginekolog tomonidan hal qilinadi. Qon ketish bo‘lgan ayolga statsionar kuzatuv tavsiya etilishi mumkin.
Ko‘p beriladigan savollar
20 haftada platsenta past deyishdi — bu xavflimi?
Ko‘p hollarda xavotirga o‘rin yo‘q. 20 haftada past joylashgan platsentaning taxminan 90 foizi bachadon o‘sishi bilan bo‘yindan uzoqlashadi va tug‘ruqqa qadar muammo qolmaydi. Shunga qaramay, 32 haftada nazorat UZIsini o‘tkazish kerak. Shu davrgacha qon ketish bo‘lsa, darhol tug‘ruqxonaga borish va shifokor tavsiyalariga amal qilish muhim.
Platsenta previada jinsiy aloqa qilish mumkinmi?
Platsenta previa aniqlangan bo‘lsa, odatda jinsiy aloqadan saqlanish tavsiya etiladi, chunki u qon ketishini qo‘zg‘atishi mumkin. Platsenta past joylashgan, ammo bo‘yinni yopmagan va qon ketish bo‘lmagan holatlarda shifokor vaziyatga qarab tavsiya beradi. Qon ketishi yoki og‘riq paydo bo‘lsa, kutmasdan tug‘ruqxonaga murojaat qiling.
Platsenta previada albatta kesar kesish qilinadimi?
Platsenta 32–36 haftalarda ham ichki bo‘g‘izni yopib tursa, xavfsiz tug‘ruq usuli — kesar kesish, chunki tabiiy tug‘ruqda kuchli qon ketishi mumkin. Platsenta chekkasi bo‘g‘izdan 20 mm dan uzoqroqqa siljigan bo‘lsa, ko‘pincha tabiiy tug‘ruq mumkin. Yakuniy qarorni so‘nggi UZI natijasi va umumiy holatga qarab tug‘ruqxonadagi akusher-ginekolog qabul qiladi.
Platsenta previada transvaginal UZI xavfli emasmi?
Yo‘q, transvaginal UZI platsenta previada xavfsiz va tavsiya etiladigan usul. Datchik qinning faqat boshlang‘ich qismiga ehtiyotkorlik bilan kiritiladi va bachadon bo‘yni ichiga kirmaydi, shuning uchun qon ketishini qo‘zg‘atmaydi. Aksincha, u platsenta chekkasi bilan ichki bo‘g‘iz orasidagi masofani qorin orqali UZIga qaraganda ancha aniq o‘lchaydi.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda homilador ayollar uchun ginekolog konsultatsiyasi o‘tkaziladi: shifokor xavf omillarini baholaydi va kuzatuv jadvalini tuzadi. UZI shifokorlari 2–3-trimestr UZI davomida platsentaning joylashuvi va bachadon bo‘yni bilan masofasini, kerak bo‘lganda transvaginal usulda, aniqlaydi. Homila UZI doppler bilan homila va platsentadagi qon oqimini baholashga yordam beradi. Natijalar tushunarli tilda izohlanadi va keyingi UZI muddati belgilanadi; tug‘ruq usuli bo‘yicha shifokor keyingi qadamlar va variantlarni muhokama qiladi. Qabulga homiladorlik kartasi va avvalgi UZI xulosalarini olib keling.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz



