Maqolalar
Servitsit: bachadon bo‘yni yallig‘lanishi belgilari va davosi
Servitsit — bachadon bo‘yni yallig‘lanishi. Bu holat ko‘pincha sezilmasdan kechadi va ginekolog ko‘rigida yoki surtma tahlilida tasodifan aniqlanadi. Belgilar bo‘lsa, ayolni sarg‘ish yoki yiringsimon ajralma, jinsiy aloqadan keyin paydo bo‘ladigan qonli dog‘ yoki qorin pastidagi og‘riq bezovta qiladi. Servitsitning eng ko‘p uchraydigan sabablari — xlamidiya va gonoreya kabi jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar, shuning uchun uni e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydi: davolanmagan yallig‘lanish bachadon va naychalarga ko‘tarilib, bepushtlikka olib kelishi mumkin. Ko‘pchilik servitsitni «eroziya» bilan adashtiradi, holbuki bular turli holatlar. Maqolada servitsit nima, uning sabablari va belgilari, eroziya va ektopiyadan qanday farqlanishi, qaysi tekshiruvlar kerakligi hamda davolash nimaga bog‘liq ekani haqida so‘zlab beramiz.
Servitsit nima
Bachadon bo‘yni — bachadonning qinga ochiladigan pastki qismi. Uning ichki kanalidagi shilliq qavat va bezlar infeksiyalarning bachadonga ko‘tarilishiga to‘sqinlik qiladi. Servitsitda shu shilliq qavat yallig‘lanadi: u qizaradi, shishadi, oson qonaydigan bo‘lib qoladi, kanaldan esa xira, yiringsimon ajralma chiqadi. Yallig‘lanish asosan kanal ichida bo‘lsa, u endoservitsit deb ham ataladi. Servitsit o‘tkir yoki surunkali kechishi mumkin.
Servitsit sabablari
Holatlarning katta qismida sabab — jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar:
- xlamidiya va gonoreya — eng ko‘p aniqlanadigan qo‘zg‘atuvchilar;
- trixomonada va Mycoplasma genitalium;
- jinsiy gerpes virusi;
- bakterial vaginoz — qin mikroflorasi buzilishi ham bachadon bo‘yniga ta’sir qiladi;
- kimyoviy va mexanik ta’sir — qinni chayish vositalari, spermitsidlar, lateksga sezuvchanlik, pessariy yoki tampon.
Inson papillomavirusi (HPV) odatda klassik yallig‘lanish emas, balki hujayralar o‘zgarishiga (displaziyaga) sabab bo‘ladi, shuning uchun servitsit bilan birga HPV va PAP-test orqali skrining ham ko‘rib chiqiladi. Ba’zi ayollarda barcha tahlillarga qaramay aniq qo‘zg‘atuvchi topilmaydi.
Servitsit belgilari
Ayollarning ko‘pchiligida servitsit hech qanday belgi bermaydi. Belgilar bo‘lsa, ular quyidagicha:
- sarg‘ish, xira yoki yiringsimon ajralma, ba’zan noxush hid bilan;
- jinsiy aloqadan keyin qonli dog‘ yoki hayzlar orasidagi dog‘;
- jinsiy aloqada og‘riq;
- qorinning pastki qismida yoki belda og‘irlik;
- tez-tez siyish va siyganda achishish — siydik chiqarish kanali ham yallig‘langanda.
Servitsitni eroziya va ektopiyadan farqlash
Ko‘rik xulosasidagi «eroziya» so‘zi ayollarni ko‘p tashvishga soladi. Aslida bachadon bo‘ynidagi qizil dog‘ turli holatlarni anglatishi mumkin, bachadon bo‘yni eroziyasi haqidagi maqolamizda bu batafsil yoritilgan:
| Holat | Nima bu | Asosiy belgilar | Davo kerakmi |
|---|---|---|---|
| Servitsit | Infeksiya yoki ta’sirlanish tufayli yallig‘lanish | Yiringsimon ajralma, oson qonash, ko‘pincha belgisiz | Ha, sababga qarab |
| Ektopiya («psevdoeroziya») | Kanal ichidagi nozik epiteliyning tashqi yuzaga chiqishi | Odatda belgisiz, ba’zan ko‘proq shilimshiq ajralma yoki aloqadan keyin dog‘ | Ko‘pincha yo‘q, kuzatuv yetarli |
| Haqiqiy eroziya | Shilliq qavatning yuzaki shikastlanishi | Qonli dog‘, ko‘pincha yallig‘lanish bilan birga | Sababni bartaraf etish kifoya |
| Displaziya | HPV bilan bog‘liq hujayra o‘zgarishi | Belgisiz, faqat PAP-test va kolposkopiyada aniqlanadi | Darajasiga qarab kuzatuv yoki muolaja |
Ektopiya o‘smirlarda, homiladorlikda va gormonal kontratseptiv qabul qilayotgan ayollarda ko‘p uchraydigan me’yoriy holat bo‘lib, uni «kuydirish» odatda shart emas.
Qachon shoshilinch murojaat qilish kerak
- isitma, titroq va qorin pastidagi kuchli og‘riq — infeksiya bachadon va ortiqlarga ko‘tarilgan bo‘lishi mumkin;
- homiladorlik davrida qonli yoki yiringsimon ajralma;
- ko‘p qon ketishi yoki holsizlik;
- sherikda jinsiy yo‘l infeksiyasi aniqlangani.
Davolanmagan servitsit kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishi, naychalar o‘tkazuvchanligining buzilishi, bachadondan tashqari homiladorlik va bepushtlik xavfini oshiradi.
Tashxis: surtma, PCR va kolposkopiya
Tekshiruv ginekolog ko‘rigidan boshlanadi: shifokor oynada bachadon bo‘ynini ko‘radi, ajralma xususiyatini va qonashga moyillikni baholaydi. Keyin:
- surtma mikroskopiyasi — leykotsitlar soni, trixomonada, vaginoz belgilari; surtma natijalarini tushunish haqidagi maqolada ko‘rsatkichlar izohlangan;
- PCR tahlillari — xlamidiya, gonoreya, trixomonada va Mycoplasma genitalium uchun eng ishonchli usul;
- kolposkopiya — bachadon bo‘ynini kattalashtirib ko‘rish, ektopiya, eroziya va shubhali sohalarni farqlash; kolposkopiya qanday o‘tkazilishi haqida alohida maqolamiz bor;
- PAP-test va HPV testi — skrining muddati kelgan bo‘lsa; kuchli yallig‘lanishda ba’zan davodan keyin olinadi.
Jinsiy yo‘l infeksiyasi topilsa, shifokor boshqa infeksiyalar uchun ham tekshiruv taklif qiladi.
Servitsit qanday davolanadi
Davolash sababga bog‘liq. Infeksiya aniqlansa, unga ta’sir qiluvchi antibiotiklar yoki trixomonadaga qarshi vositalar qo‘llanadi; jinsiy yo‘l infeksiyasi ehtimoli yuqori bo‘lsa, shifokor tahlil natijasini kutmasdan davoni boshlashi va keyin uni natijaga qarab moslashtirishi mumkin. Gerpesda virusga qarshi vositalar, bakterial vaginozda esa uni davolash tayinlanadi. Kimyoviy ta’sirlanishda sababni — chayish, spermitsid yoki boshqa vositani — to‘xtatish kifoya. Dorini, uning shakli va muddatini faqat shifokor belgilaydi; o‘zboshimchalik bilan antibiotik ichmang.
- Sherik ham tekshiriladi va davolanadi, aks holda infeksiya qaytadan yuqadi.
- Ikkala sherik davoni tugatgunicha jinsiy aloqadan tiyilish kerak.
- Xlamidiya yoki gonoreyadan keyin taxminan uch oydan so‘ng nazorat tahlili tavsiya etiladi.
Profilaktika
- prezervativdan foydalaning, ayniqsa yangi sherik bilan;
- qinni chaymang va tirnash chaqiruvchi intim vositalardan voz keching;
- muntazam ginekolog ko‘rigidan va bachadon bo‘yni skriningidan o‘ting;
- yangi sherikdan oldin yoki keyin jinsiy yo‘l infeksiyalariga tekshiruv topshiring.
Ko‘p beriladigan savollar
Servitsit va eroziya bir narsami?
Yo‘q. Servitsit — bachadon bo‘ynining yallig‘lanishi, u ko‘pincha infeksiya bilan bog‘liq va davolanadi. «Eroziya» deb ataladigan holat esa ko‘pincha ektopiya, ya’ni kanal ichidagi epiteliyning tashqi yuzaga chiqishi bo‘lib, odatda me’yoriy holat hisoblanadi va davo talab qilmaydi. Ikkalasi birga uchrashi mumkin. Farqni ko‘rik, surtma va kolposkopiya aniqlaydi.
Servitsit bo‘lsa, sherikni ham davolash kerakmi?
Agar servitsitga xlamidiya, gonoreya, trixomonada yoki Mycoplasma genitalium sabab bo‘lgan bo‘lsa, ha — sherik ham tekshirilishi va davolanishi kerak, hatto unda belgilar bo‘lmasa ham. Aks holda infeksiya qayta-qayta yuqadi. Ikkala sherik davoni tugatmaguncha jinsiy aloqadan tiyilish tavsiya etiladi. Kimyoviy ta’sirlanish yoki aniq qo‘zg‘atuvchisiz servitsitda bu masalani shifokor alohida hal qiladi.
Jinsiy aloqadan keyin qon kelsa, bu servitsitmi?
Jinsiy aloqadan keyingi qonli dog‘ servitsitning tez-tez uchraydigan belgisi, lekin uning boshqa sabablari ham bor: ektopiya, bachadon bo‘yni polipi, displaziya va kamdan-kam hollarda o‘sma. Shuning uchun bunday belgi doimo ginekolog ko‘rigini talab qiladi. Shifokor bachadon bo‘ynini ko‘radi, surtma oladi, zarur bo‘lsa kolposkopiya o‘tkazadi va skrining tekshiruvlarini muhokama qiladi.
Homiladorlikda servitsit xavflimi?
Homiladorlikda servitsitni, ayniqsa infeksion sabablisini, davolash muhim: xlamidiya va gonoreya homila pardasining erta yorilishi, muddatidan oldin tug‘ruq va chaqaloqqa infeksiya o‘tishi bilan bog‘liq. Bu davrdagi har qanday g‘ayrioddiy ajralma yoki qonli dog‘ni shifokorga ko‘rsating. Ginekolog homiladorlikda xavfsiz bo‘lgan dorini tanlaydi va nazorat tahlilini belgilaydi.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda ginekolog konsultatsiyasi va ko‘rigi o‘tkaziladi, tahlil uchun material shu qabulning o‘zida olinadi. Ajralma surtmasi mikroskopiyasi yallig‘lanish darajasini va vaginoz, trixomonada belgilarini ko‘rsatadi, Femoflor-skrin PCR tahlili mikroflorani baholashga yordam beradi. Kolposkopiya bachadon bo‘ynini batafsil ko‘rib, servitsitni ektopiya va boshqa o‘zgarishlardan ajratish imkonini beradi; bir necha bosqichni bitta tashrifda o‘tish mumkin. Shifokor natijalarni tushunarli tilda izohlaydi, sherik bilan birga individual davolash rejasini tuzadi va nazorat ko‘rigini belgilaydi. PAP-test yoki boshqa tekshiruv zarur bo‘lsa, shifokor keyingi qadamlarni muhokama qiladi. Avvalgi tahlil natijalari va qabul qilgan dorilaringiz ro‘yxatini olib keling.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz
