Maqolalar

Ureaplazma va mikoplazma — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Ureaplazma va mikoplazma: tahlilda topilsa davolash kerakmi

Ureaplazma va mikoplazma — jinsiy yo‘llarda tez-tez topiladigan juda mayda bakteriyalar; ko‘pchilik ular haqida birinchi marta tahlil varaqasida «aniqlandi» degan yozuvni ko‘rganda eshitadi. Shunda tabiiy savol tug‘iladi: bu zudlik bilan davolash kerak bo‘lgan infeksiyami? Javob aynan qaysi mikroorganizm topilganiga bog‘liq. Mycoplasma genitalium — jinsiy yo‘l bilan yuqadigan haqiqiy infeksiya, u har doim va sherik bilan birga davolanadi. Ureaplasma urealyticum, Ureaplasma parvum va Mycoplasma hominis esa ko‘plab sog‘lom erkak va ayollarda hech qanday zarar keltirmasdan yashaydi, zamonaviy Yevropa tavsiyalari esa shikoyat bo‘lmaganda ularni izlash va davolashni maslahat bermaydi. Maqolada bu mikroorganizmlar bir-biridan qanday farq qilishi, qaysi belgilar muhimligi, PCR tahlili qanday o‘tkazilishi, antibiotiklar qachon haqiqatan kerakligi va nega tahlildagi raqam uchun takroriy kurslar foydadan ko‘ra ko‘proq zarar keltirishi haqida so‘zlab beramiz.

Ureaplazma va mikoplazma nima

Mikoplazma va ureaplazmalar mustaqil yashaydigan bakteriyalarning eng maydasi hisoblanadi. Ularda hujayra devori yo‘q, shu sababli ba’zi keng tarqalgan antibiotiklar, masalan, penitsillinlar guruhi ularga umuman ta’sir qilmaydi, oddiy surtmada esa ularni ko‘rib bo‘lmaydi. Ular asosan PCR usulida — qo‘zg‘atuvchining genetik materialini topish orqali aniqlanadi. Tahlil varaqalarida odatda to‘rt tur uchraydi: Mycoplasma genitalium, Mycoplasma hominis, Ureaplasma urealyticum va Ureaplasma parvum. Nomlari o‘xshash bo‘lsa-da, ularning tibbiy ahamiyati butunlay boshqacha, hammasini bir xil davolash esa amaliyotda eng ko‘p uchraydigan xatolardan biri.

Mycoplasma genitalium — jinsiy yo‘l bilan yuqadigan haqiqiy infeksiya

M. genitalium jinsiy aloqa orqali yuqadi va xlamidiya hamda gonoreya bilan bir qatorda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar guruhiga kiradi. Erkaklarda u uretritning muhim sabablaridan biri: siyganda achishish, siydik chiqarish kanalidan tiniq yoki loyqa ajralma, olat boshida qichishish. Ayollarda u servitsit — g‘ayrioddiy ajralma va jinsiy aloqadan keyin qonli ajralma chaqirishi, yuqoriga tarqalganda esa qorinning pastki qismida og‘riq bilan kechadigan kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishiga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, yuqtirganlarning ko‘pchiligida hech qanday belgi bo‘lmaydi, lekin ular infeksiyani boshqalarga yuqtira oladi. Shuning uchun M. genitalium aniqlansa, u har doim davolanadi, hozirgi jinsiy sheriklar ham tekshiriladi va davolanadi, kursdan so‘ng esa nazorat tahlili topshiriladi.

Ureaplazma va Mycoplasma hominis — ko‘pincha me’yoriy mikroflora

Ureaplazmalar va M. hominis hech qanday shikoyati bo‘lmagan, jinsiy hayot kechirayotgan sog‘lom kattalarning katta qismida jinsiy yo‘llarda topiladi. Ko‘pchilikda ular kasallik chaqirmaydi va ularning topilishining o‘zi tashxis emas. Shu sababli Jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalarga qarshi xalqaro ittifoqning (IUSTI) 2021 yilgi Yevropa qo‘llanmasi belgisi yo‘q odamlarni bu mikroorganizmlarga muntazam tekshirishni va ularni faqat aniqlangani uchun davolashni tavsiya etmaydi. Ularning kasallikdagi roli hali ham bahsli. Boshqa sabablar istisno qilinganda ular ba’zi erkaklarda uretritga hissa qo‘shishi mumkin, M. hominis esa ayollarda ko‘pincha bakterial vaginoz bilan birga uchraydi. Bunday holatlarda yoki homiladorlik kabi alohida vaziyatlarda davolash kerak-kerakmasligini tahlil varaqasi emas, ko‘rikdan so‘ng shifokor hal qiladi.

Mycoplasma genitalium va ureaplazma farqi

BelgiMycoplasma genitaliumUreaplazma va M. hominis
Bu nimaJinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyaKo‘pincha sog‘lom odamlarning me’yoriy florasi
Mumkin bo‘lgan muammolarUretrit, servitsit, kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishiOdatda yo‘q; ayrim holatlarda roli bahsli
Belgisiz tekshirishYuqtirganlarning sheriklari va alohida vaziyatlardaMuntazam tavsiya etilmaydi
DavolashHar doim, so‘ng nazorat tahliliFaqat belgilar bo‘lib, boshqa sabablar istisno qilinganda yoki shifokor qaroriga ko‘ra
SherikTekshiriladi va davolanadiOdatda davolash shart emas

Belgilar: qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak

O‘zini yaxshi his qilayotgan odamning tahlilida ureaplazma yoki mikoplazma topilishi vahima uchun sabab emas. Biroq quyidagi belgilar tahlil natijasidan qat’i nazar tezroq ko‘rikni talab qiladi:

  • siydik chiqarish kanalidan ajralma yoki siyganda achishish, ayniqsa yangi jinsiy aloqadan keyin;
  • moyakda og‘riq, shish yoki og‘irlik, isitma bilan oraliqdagi og‘riq — bu epididimit yoki prostatit belgisi bo‘lishi mumkin;
  • ayollarda qorinning pastki qismida og‘riq, isitma yoki jinsiy aloqada og‘riq;
  • jinsiy aloqadan keyin yoki hayzlar orasida qonli ajralma;
  • homiladorlik davrida har qanday g‘ayrioddiy ajralma, og‘riq yoki isitma.

Tahlil qanday o‘tkaziladi: PCR va boshqa infeksiyalarni istisno qilish

Asosiy usul — PCR. Erkaklarda siydikning birinchi ulushi yoki siydik chiqarish kanalidan qirma, ayollarda qin yoki bachadon bo‘ynidan surtma olinadi. To‘g‘ri tekshiruv faqat mikoplazma bilan cheklanmaydi: xlamidiya, gonoreya va trixomoniaz xuddi shunday belgilar beradi, ularni istisno qilish shart, surtma esa yallig‘lanishni baholashga yordam beradi. Surtma natijalarini tushunish haqidagi maqolamizda leykotsitlar nimani anglatishi tushuntirilgan. Erkaklar uchun Androflor va ayollar uchun Femoflor-skrin kabi keng PCR mikroflora panellari bakteriyalarning umumiy muvozanatini, jumladan ureaplazma va M. hominisni ham ko‘rsatadi. Bunday panellarda ko‘pincha miqdor ham yoziladi, lekin raqamning o‘zi antibiotik ichish uchun asos emas: natija doimo shikoyatlar va ko‘rik ma’lumotlari bilan birga baholanadi.

Davolash: antibiotik qachon kerak va qachon kerak emas

M. genitalium tasdiqlansa, shifokor mikoplazmalarga ta’sir qiladigan guruhlardan antibiotik tayinlaydi, ba’zan ikki bosqichda. Bu qo‘zg‘atuvchi butun dunyoda keng qo‘llanadigan dorilarga tobora chidamli bo‘lib bormoqda, shuning uchun imkon qadar davo chidamlilik testiga qarab tanlanadi va kurs aynan tayinlanganidek oxirigacha o‘tiladi. Nazorat tahlili odatda davolash boshlanganidan kamida taxminan uch hafta o‘tgach topshiriladi; shifokor ikkala sherikda ham infeksiya yo‘qligini tasdiqlamaguncha jinsiy aloqadan tiyilish kerak. Belgisiz ureaplazma va M. hominisda esa to‘g‘ri qaror ko‘pincha davolamaslikdir. Tahlildagi raqamni «tushirish» uchun takroriy antibiotik kurslari natijani kamdan-kam o‘zgartiradi, foydali mikroflorani buzadi, kandidozga sabab bo‘ladi va bakteriyalar chidamliligini oshiradi. Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan yoki tanishlar maslahati bilan ichmang va bakteriya hali ham aniqlanayotgani uchungina kursni takrorlamang.

Ko‘p beriladigan savollar

Tahlilda ureaplazma topildi, lekin shikoyat yo‘q — davolanish kerakmi?

Odatda kerak emas. Ureaplazma ko‘plab sog‘lom erkak va ayollarning jinsiy yo‘llarida yashaydi va ularning aksariyatida kasallik chaqirmaydi. Yevropa tavsiyalari belgilar bo‘lmaganda uni davolashni maslahat bermaydi. Davolash faqat shikoyatlar bo‘lib, xlamidiya yoki gonoreya kabi boshqa sabablar istisno qilinganda yoki shifokor ko‘rikdan so‘ng alohida baholaydigan maxsus vaziyatlarda ko‘rib chiqiladi. Tahlil varaqasidagi yozuvning o‘zi davolash uchun asos emas.

Mycoplasma genitalium aniqlansa, sherikni ham davolash kerakmi?

Ha. Mycoplasma genitalium jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya, shuning uchun hozirgi jinsiy sheriklar belgilari bo‘lmasa ham tekshiriladi va davolanadi. Aks holda davolanishdan keyin infeksiya osongina qaytib yuqadi. Ikkalangiz ham kursni tugatib, shifokor nazorat tahlili orqali infeksiya yo‘qligini tasdiqlamaguncha jinsiy aloqadan tiyiling. Dori va sxemani har bir sherik uchun shifokor alohida tanlaydi. Ureaplazmada esa sherikni davolash odatda talab qilinmaydi.

Nega antibiotik kursidan keyin ham ureaplazma yana topiladi?

Chunki u ko‘pincha me’yoriy mikroflora tarkibiga kiradi va davolanishdan keyin ham saqlanib qolishi yoki qaytishi mumkin, ayniqsa belgisi yo‘q odamlarda. O‘zini yaxshi his qilayotgan odamda takroriy musbat natija davo yordam bermaganini yoki yangi kurs kerakligini anglatmaydi. Tez-tez antibiotik ichish foydali florani buzadi, kandidozga sabab bo‘ladi va chidamlilikni kuchaytiradi. Yangi kursni o‘zingiz boshlamang, natijani shifokor bilan muhokama qiling.

Homiladorlikda yoki uni rejalashtirishda ureaplazma xavflimi?

Ureaplazma homiladorligi yaxshi kechayotgan ko‘plab ayollarda ham topiladi, Yevropa tavsiyalari esa belgilar bo‘lmaganda uni muntazam tekshirish va davolashni maslahat bermaydi. Uning homiladorlik asoratlari va bepushtlik bilan bog‘liqligi haqidagi ma’lumotlar qarama-qarshi, tashuvchilikni davolash natijalarni yaxshilashi isbotlanmagan. Agar homilador bo‘lsangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz va natija musbat chiqsa, ginekolog vaziyatingizni baholab, biror chora kerak-kerakmasligini hal qiladi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda erkaklar uchun urolog-androlog konsultatsiyasi, ayollar uchun esa ginekolog konsultatsiyasi mavjud: ko‘rik o‘tkaziladi va PCR tahlillari uchun material shu qabulning o‘zida olinadi. Shu tariqa tekshiruvning bir necha bosqichini bitta tashrifda o‘tish mumkin. Natija tayyor bo‘lgach, shifokor uni shikoyatlaringiz va ko‘rik ma’lumotlari bilan birga baholaydi. Shifokor natija aynan siz uchun nimani anglatishini, topilgan mikroorganizmni davolash kerakmi va sherigingiz ham tekshirilishi lozimmi — tushunarli tilda izohlaydi. Davolash zarur bo‘lsa, individual reja tuziladi va nazorat tahlili sanasi belgilanadi. Yo‘nalish haqida batafsil ma’lumot urologiya va andrologiya bo‘limida berilgan. Qabulga avvalgi tahlil natijalari va so‘nggi oylarda qabul qilgan antibiotiklaringiz ro‘yxatini olib keling.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jo‘rayev Hasan Karimovich — Urolog-androlog, bosh shifokor
Jo‘rayev Hasan Karimovich
Urolog-androlog, bosh shifokor
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna — Ginekolog
Muxamedova Muxabbat Mavlyanovna
Ginekolog
Doctor Hasan Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Sebzor massivi 1
📞 +998 55 510 60 60
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube · TikTok
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ