Maqolalar

Quloq bitishi — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Quloq bitishi: sabablari, uyda nima qilish va davolash

Quloq go‘yo paxta bilan tiqilganday, o‘z ovozingiz boshingiz ichida eshitiladi, yutinsangiz yoki esnasangiz bir lahzaga «ochilib», keyin yana bitib qoladi — bu holat ko‘pchilikka tanish. Ko‘pincha sababi yevstaxiy nayi disfunksiyasi: o‘rta quloqni burun-halqum bilan bog‘lab, bosimni tenglashtiradigan ingichka kanalning vaqtincha ishlamay qolishi. Aksariyat hollarda quloq bitishi shamollash yoki parvozdan keyin o‘z-o‘zidan o‘tadi, lekin ba’zi holatlar eshitishni saqlab qolish uchun bir kun ichida LOR shifokor ko‘rigini talab qiladi. Bu maqolada quloq bitishining sabablari, qaysi belgilar shoshilinch, uyda nimani qilish mumkin va nimani qilmaslik kerak, tashxis usullari, davolash, samolyotda profilaktika hamda bolalardagi ekssudativ otit haqida gaplashamiz.

Quloq bitishi hissi nima va yevstaxiy nayi nima vazifa bajaradi

O‘rta quloq — nog‘ora parda ortidagi havo bilan to‘lgan kichik bo‘shliq. Uning ichidagi bosim tashqi havo bosimiga teng bo‘lgandagina parda erkin tebranadi va eshitish aniq bo‘ladi. Bu tenglikni yevstaxiy nayi ta’minlaydi — o‘rta quloqni burun-halqum bilan bog‘laydigan 3–4 sm uzunlikdagi ingichka kanal. Odatda u yopiq turadi va yutinish, esnash yoki chaynash paytida bir lahzaga ochilib, havo kiritadi hamda to‘plangan shilliqni chiqaradi. Nay shishsa, tiqilsa yoki yetarlicha ochilmasa, o‘rta quloqda manfiy bosim hosil bo‘ladi, parda ichkariga tortiladi — va biz buni «quloq bitdi», «bosim bor», «o‘z ovozim boshqacha eshitiladi» deb his qilamiz. Uzoq davom etsa, bo‘shliqda suyuqlik to‘planadi va eshitish pasayadi.

Quloq bitishining sabablari

Quloq bitishi — alohida kasallik emas, belgi. Uning ortida ko‘pincha quyidagi holatlar turadi:

SababQanday namoyon bo‘ladi
Shamollash, allergik rinit, sinusitBurun bitishi bilan birga ikkala quloq bitadi, burun tozalangach yengillashadi
Samolyot, tog‘, sho‘ng‘ish — bosim farqiPasayish yoki ko‘tarilishda to‘satdan bitish, og‘riq, ba’zan «chirs» etgan tovush
Oltingugurt tiqiniBir quloqda asta-sekin yoki cho‘milgandan keyin to‘satdan bitish, eshitish pasayishi, shovqin
Quloqqa suv kirishiSuzishdan keyin shaldirash va bitish, odatda bir necha soatda o‘tadi
Bolalarda adenoidUzoq davom etgan bitish, xurrak, eshitishning sezilmas pasayishi
O‘rta quloq yallig‘lanishiBitish bilan birga og‘riq, harorat, ba’zan ajralma
Kamdan-kam: to‘satdan eshitish yo‘qolishiBir quloqda soatlar ichida eshitish keskin pasayadi, ko‘pincha shovqin bilan — shoshilinch holat

So‘nggi holat ayniqsa muhim: bemor buni «quloq bitib qoldi» deb o‘ylab kutadi, aslida esa ichki quloq zararlangan bo‘lishi mumkin, va davolash birinchi 24–72 soatda eng samarali.

Qachon 24 soat ichida LOR shifokoriga borish kerak

  • bir quloqda eshitish to‘satdan, soatlar ichida keskin pasaygan bo‘lsa — hatto og‘riqsiz bo‘lsa ham;
  • quloqda kuchli og‘riq, ayniqsa harorat bilan;
  • bitish bilan birga bosh aylanishi, muvozanat buzilishi yoki ko‘ngil aynishi;
  • quloqdan yiringli, qonli yoki tiniq suyuqlik oqishi;
  • bosh jarohati yoki qattiq tovushdan keyin paydo bo‘lgan bitish;
  • yuz muskullarining zaiflashishi.

Shoshilinch belgilar bo‘lmasa-da, bitish 1–2 haftadan ortiq davom etsa yoki tez-tez qaytalansa, LOR ko‘rigi zarur.

Uyda nima qilish mumkin va nimani qilmaslik kerak

Mumkin: tez-tez yutinish, esnash, saqich chaynash — bular nayni tabiiy ochadi. Valsalva usuli: burunni qisib, og‘izni yumib, yumshoq kuch bilan havoni burunga «puflash» — quloqda yengil «chirs» eshitilsa, bosim tenglashdi. Buni ehtiyotkorlik bilan, kuchli zo‘riqmasdan va yiringli ajralma bo‘lganda qilmaslik kerak. Burun bitgan bo‘lsa, qisqa muddatga (3–5 kundan ko‘p emas) tomir toraytiruvchi burun spreyi va tuzli eritma bilan yuvish yordam beradi. Suv kirgan bo‘lsa, boshni yon tomonga egib, quloq suprasini yengil tortish kifoya.

Mumkin emas: paxta tayoqchani quloqqa tiqish — u oltingugurtni ichkariga zichlab tiqadi va pardani jarohatlashi mumkin; shifokor ko‘rmasdan quloqqa har qanday tomchi tomizish — parda yorilgan bo‘lsa, bu ichki quloqqa zarar yetkazadi; kuch bilan puflab quloqni «ochishga» urinish; isitish — yallig‘lanish bo‘lsa ahvolni og‘irlashtiradi.

Tashxis

LOR shifokor avval otoskopiya qiladi: tashqi quloq yo‘li va nog‘ora pardani yoritgichli asbob yoki endoskop bilan ko‘radi — tiqin, pardaning ichkariga tortilishi, orqasidagi suyuqlik yoki yallig‘lanish darhol ko‘rinadi. Timpanometriya — og‘riqsiz 1–2 daqiqalik tekshiruv — o‘rta quloqdagi bosimni va pardaning harakatchanligini o‘lchab, yevstaxiy nayi ishlayotganini ko‘rsatadi. Audiometriya eshitish darajasini baholaydi va bitish o‘rta quloq (o‘tkazuvchan) yoki ichki quloq (sensonevral) muammosi ekanini ajratadi — bu to‘satdan eshitish yo‘qolishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Zarur bo‘lsa burun-halqum endoskopiyasi (bolalarda adenoidlarni baholash uchun) qo‘shiladi.

Davolash

Davolash sababga bog‘liq. Shamollash yoki allergiya fonidagi disfunksiyada asosiy vosita — burun steroid spreylari: ular nayning burun-halqumdagi og‘zi atrofidagi shishni kamaytiradi; ta’sir uchun 2–4 hafta muntazam qo‘llash kerak. Allergiya bo‘lsa, antigistamin dorilar va allergenlardan saqlanish qo‘shiladi. Oltingugurt tiqini shifokor tomonidan yuvish, so‘rib olish yoki maxsus asbob bilan xavfsiz olib tashlanadi — ko‘pincha eshitish shu zahoti tiklanadi. Yallig‘lanish bo‘lsa, otit davolanadi. Agar disfunksiya oylab saqlanib, parda orqasida suyuqlik turib qolsa yoki nay doimiy ishlamasa, LOR shifokor nog‘ora pardaga kichik ventilyatsion naycha (tube) qo‘yishni taklif qilishi mumkin: u o‘rta quloqni havolatib turadi va bir necha oydan keyin o‘zi tushib ketadi. Ayrim hollarda nayni balon bilan kengaytirish usuli qo‘llaniladi.

Samolyotda quloq bitishining oldini olish

Parvozda eng qiyin bosqich — pasayish. Ko‘tarilish va pasayish paytida uxlamang, saqich chaynang, tez-tez yutining yoki ehtiyotkorlik bilan Valsalva usulini qiling. Shamollagan bo‘lsangiz, parvozdan 30–60 daqiqa oldin tomir toraytiruvchi burun spreyi (shifokor ruxsati bilan) yoki bosimni tenglashtiruvchi quloq tiqinlari foydali. Chaqaloqlarga pasayish paytida emizish yoki shisha berish yordam beradi. Kuchli shamollash yoki o‘tkir otit paytida parvozni iloji boricha kechiktirish ma’qul.

Bolalarda ekssudativ otit

Bolalarda yevstaxiy nayi qisqa, keng va gorizontal joylashgan, shu bois tez tiqiladi. Nay uzoq ishlamasa, o‘rta quloqda og‘riqsiz suyuqlik to‘planadi — bu ekssudativ otit. Bola og‘riqdan shikoyat qilmaydi, lekin televizorni baland qo‘yadi, chaqirsa darrov javob bermaydi, nutqi kechikishi mumkin. Asosiy sababi — kattalashgan adenoidlar va tez-tez shamollash. Ko‘p hollarda suyuqlik 2–3 oyda o‘zi so‘riladi, shifokor kuzatuv va timpanometriya bilan nazorat qiladi. Saqlanib qolsa va eshitishga ta’sir qilsa, adenoidlarni olib tashlash va naycha qo‘yish ko‘rib chiqiladi. O‘z vaqtida aniqlanmasa, o‘tkir otit tez-tez qaytalanadi, eshitish va nutq rivojlanishi zarar ko‘radi.

Ko‘p beriladigan savollar

Quloq bitishi o‘z-o‘zidan o‘tadimi?

Shamollash yoki parvozdan keyingi bitish ko‘pincha bir necha kundan 1–2 haftagacha o‘z-o‘zidan o‘tadi, yutinish va burunni tozalash jarayonni tezlashtiradi. Agar bitish 2 haftadan ortiq saqlansa, tez-tez qaytalansa yoki eshitish sezilarli pasaysa, sababini aniqlash uchun LOR ko‘rigi va timpanometriya zarur.

Quloq bitganda paxta tayoqcha ishlatish mumkinmi?

Yo‘q. Paxta tayoqcha oltingugurtni tashqariga chiqarmaydi, aksincha ichkariga zichlab tiqadi va nog‘ora pardani jarohatlashi mumkin. Tiqin shubhasida LOR shifokor uni yuvish, so‘rib olish yoki maxsus asbob bilan bir necha daqiqada xavfsiz olib tashlaydi, eshitish ko‘pincha shu zahoti tiklanadi.

Samolyotda quloq bitmasligi uchun nima qilish kerak?

Ko‘tarilish va ayniqsa pasayish paytida uxlamang, saqich chaynang, tez-tez yutining yoki ehtiyotkorlik bilan Valsalva usulini qiling. Shamollagan bo‘lsangiz, parvozdan 30–60 daqiqa oldin shifokor ruxsati bilan tomir toraytiruvchi sprey yoki bosimni tenglashtiruvchi quloq tiqinlari yordam beradi. Chaqaloqlarga pasayishda emizish yoki shisha bering.

Timpanometriya nima va u og‘riqlimi?

Timpanometriya — o‘rta quloqdagi bosimni va nog‘ora pardaning harakatchanligini o‘lchaydigan 1–2 daqiqalik tekshiruv. Quloqqa yumshoq uchlik qo‘yiladi, bemor faqat yengil bosim va tovushni his qiladi, og‘riq bo‘lmaydi. Natija yevstaxiy nayi ishlayotganini va parda orqasida suyuqlik bor-yo‘qligini aniq ko‘rsatadi, shu bois bolalarda ham bemalol qo‘llaniladi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazning LOR yo‘nalishida quloq bitishi bir qabulda baholanadi: shifokor otoskopiya yoki quloq endoskopiyasini o‘tkazadi, timpanometriya bilan o‘rta quloq bosimini o‘lchaydi, zarur bo‘lsa audiometriya va burun-halqum endoskopiyasini qo‘shadi. Oltingugurt tiqini o‘sha qabulda xavfsiz olib tashlanadi. Natijalar ekranda ko‘rsatilib tushuntiriladi, davolash rejasi sababga qarab tuziladi — burun spreylari va allergiyani nazorat qilishdan, zarur hollarda ventilyatsion naycha qo‘yishgacha. Bolalarda eshitish va adenoidlar holati birgalikda baholanadi. Quloqda shovqin bo‘lsa, u ham shu ko‘rikda tekshiriladi.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Sodikov Saidvali Saidumarovich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Sodikov Saidvali Saidumarovich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ