Maqolalar
Surunkali faringit: tomoqda qirilish va tiqilish hissi
Surunkali faringit — halqum shilliq qavatining uch oy va undan uzoq davom etadigan yoki doim qaytalanib turadigan ta’sirlanishi. Bemorlar uni turlicha ta’riflaydi: tomoq qichishi, tomoq qurishi, «tomoqda bir narsa turgandek» hissi, doim tomoq qirish istagi. Yuqori harorat ham, kuchli og‘riq ham yo‘q, lekin noqulaylik oylab tinchlik bermaydi va odam spreylar, so‘riladigan tabletkalar, ba’zan antibiotiklarni birin-ketin sinab ko‘radi. Aslida surunkali faringit ko‘pincha infeksiya emas, balki boshqa muammoning oqibati: bitgan burun, oshqozon kislotasining tomoqqa ko‘tarilishi, chekish yoki quruq havo. Maqolada kasallikning shakllari, eng ko‘p uchraydigan sabablari, o‘tkir faringit va tonzillitdan farqi, shoshilinch ko‘rikni talab qiladigan belgilar, tashxis va davolash tamoyillari haqida so‘z yuritamiz.
- Surunkali faringit nima va qanday shakllari bor
- Belgilari: tomoqda qirilish, quruqlik va tiqilish hissi
- Sabablari: nega tomoq doim qiriladi
- O‘tkir faringit, surunkali faringit va tonzillit: farqi nimada
- Qachon shoshilinch shifokorga murojaat qilish kerak
- Tashxis: qanday tekshiruvlar kerak
- Surunkali faringit qanday davolanadi
- Ko‘p beriladigan savollar
- Doctor Hasan Medical Centerda
Surunkali faringit nima va qanday shakllari bor
Halqum — burun va og‘iz bo‘shlig‘ini hiqildoq hamda qizilo‘ngach bilan bog‘lovchi yo‘l. Uning shilliq qavati uzoq vaqt ta’sirlanib tursa, surunkali yallig‘lanish rivojlanadi. Uch shakli farqlanadi:
- kataral — shilliq qavat qizargan va biroz shishgan, eng yengil shakl;
- gipertrofik — halqumning orqa devorida donachalar (granulalar) ko‘rinadi;
- atrofik — shilliq qavat yupqalashgan va quruq, ko‘proq katta yoshdagilarda uchraydi.
Muhimi: surunkali faringit odatda infeksiya emas, shuning uchun antibiotiklar unga yordam bermaydi.
Belgilari: tomoqda qirilish, quruqlik va tiqilish hissi
Asosiy shikoyatlar — tomoqda qirilish, qichishish yoki quruqlik, yopishqoq shilliq, doim tomoq qirish va quruq yo‘tal. Belgilar ertalab kuchliroq bo‘ladi, yuqori harorat esa kuzatilmaydi. Ko‘pchilikni tomoqda tiqilish, «bir narsa turgandek» hissi xavotirga soladi — tibbiyotda u globus deb ataladi. Bu his odatda xavfsiz va ovqat yeyish paytida ko‘pincha yengillashadi. Ovoz xirillashi qo‘shilsa, jarayonga hiqildoq ham qo‘shilgan bo‘lishi mumkin — bu haqda laringit haqidagi maqolada batafsil yozilgan.
Sabablari: nega tomoq doim qiriladi
Davolash natijasi sababni to‘g‘ri topishga bog‘liq. Eng ko‘p uchraydigan sabablar:
| Sabab | Nimadan bilish mumkin | Nima yordam beradi |
|---|---|---|
| Burun bitishi va og‘izdan nafas olish | Ertalab tomoq qurib qoladi, og‘iz ochiq uxlash | Burun orqali nafasni tiklash |
| Shilliqning tomoq orqasiga oqishi | Tomoqda doim shilliq, tez-tez qirish istagi | Rinit va gaymoritni davolash, burunni tuzli eritma bilan yuvish |
| Laringofaringeal reflyuks (oshqozon kislotasining tomoqqa ko‘tarilishi) | Ertalab ovoz bo‘g‘iq, ovqatdan keyin va yotganda kuchayadi | Uyqudan 3 soat oldin ovqatlanmaslik, bosh tomonni ko‘tarib uxlash, vaznni nazorat qilish |
| Chekish, alkogol, quruq yoki changli havo | Isitilgan yoki konditsionerli xonada kuchayadi | Chekishni tashlash, havoni namlash, suv ichish |
Burun bitishining ortida ko‘pincha to‘siq qiyshiqligi, surunkali yoki allergik rinit, bolalarda adenoidlar turadi; shilliq oqishiga esa gaymorit sabab bo‘lishi mumkin. Boshqa omillar: ovozni zo‘riqtirish, surunkali tonzillit va tish kasalliklari, juda issiq, achchiq yoki nordon taom, ayrim dorilar (ingalyatorlar, yo‘tal chaqiradigan bosim dorilari guruhi). Ba’zan tomoq qurishi qandli diabet, qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi yoki temir tanqisligi bilan bog‘liq bo‘ladi.
O‘tkir faringit, surunkali faringit va tonzillit: farqi nimada
Bu holatlarni ko‘pincha adashtirishadi, holbuki ular turlicha kechadi:
| Holat | Qanday kechadi | Nima qilinadi |
|---|---|---|
| O‘tkir faringit | To‘satdan boshlanadi, yutinganda og‘riq, ko‘pincha shamollash belgilari va isitma; odatda bir hafta ichida o‘tadi | Dam olish, iliq suyuqlik, belgilarni yengillashtirish |
| Surunkali faringit | Oylab davom etadi: qirilish, quruqlik, tiqilish hissi; yuqori harorat yo‘q | Sababni topish va bartaraf etish |
| Tonzillit | Bodomcha bezlari kattalashgan, qizargan, karash yoki tiqinlar bor; o‘tkir davrda isitma va yutinganda kuchli og‘riq | Shifokor ko‘rigi, zarur bo‘lsa tomoq surtmasi; antibiotik faqat bakterial infeksiya tasdiqlanganda |
O‘tkir tomoq og‘rig‘ida virus va streptokokkni qanday farqlash haqida alohida maqolada yozganmiz.
Qachon shoshilinch shifokorga murojaat qilish kerak
Surunkali faringitning o‘zi xavfli emas, lekin quyidagi belgilarda LOR ko‘rigini kechiktirmang:
- og‘riq faqat bir tomonda yoki quloqqa tarqaladi;
- yutish qiyinlashgan yoki og‘riqli;
- ovoz xirillashi 3 haftadan ortiq davom etmoqda;
- so‘lakda qon bor;
- bo‘yinda shish yoki tugun paydo bo‘lgan;
- sababsiz ozish kuzatilmoqda.
Bu belgilar 40 yoshdan oshgan chekuvchilarda ayniqsa e’tibor talab qiladi. Yuqori isitma bilan birga og‘izni ocholmaslik yoki nafas olishning qiyinlashuvi — shoshilinch holat: darhol tez yordam chaqiring.
Tashxis: qanday tekshiruvlar kerak
LOR shifokori tomoq va burunni ko‘zdan kechiradi, ko‘rsatma bo‘lsa hiqildoqni ham tekshiradi (laringoskopiya). Suhbatda kasb, chekish, ovqatlanish va ichilayotgan dorilar aniqlanadi. Tomoq surtmasi hammaga emas, faqat bakterial infeksiyaga shubha bo‘lganda olinadi. Ko‘rsatmaga qarab qon tahlillari buyuriladi: umumiy qon tahlili, glyukoza, qalqonsimon bez gormonlari, ferritin. Reflyuks belgilari baholanadi, allergiyaga shubha bo‘lsa, allergologik tekshiruv o‘tkaziladi.
Surunkali faringit qanday davolanadi
Asosiy tamoyil — sababni bartaraf etish: burun orqali nafasni tiklash, rinit va gaymoritni davolash, chekishni tashlash, ovozni asrash. Reflyuksda kechki ovqat vaqti va uyqu holati o‘zgartiriladi; kislotani kamaytiruvchi dorilarni faqat shifokor tayinlaydi. So‘riladigan tabletkalar va antiseptik spreylar faqat qisqa muddatga mos: uzoq ishlatilsa, tomoq mikroflorasini buzadi. Gipertrofik shaklda ayrim hollarda donachalarni kuydirish muolajasi qo‘llanadi, atrofik shaklda namlovchi va moy asosidagi vositalar bilan parvarish tavsiya etiladi. O‘zboshimchalik bilan ichilgan antibiotiklar va kuydiruvchi «xalqona» chayish vositalari holatni og‘irlashtiradi. Kundalik parvarish davolashga yordam beradi:
- xonadagi havo namligini 40–60 foiz atrofida saqlang;
- kun davomida oz-ozdan suv iching, tomoqni tuzli eritma bilan chaying;
- juda issiq, achchiq va nordon taomlarni cheklang;
- tomoqni kuch bilan qirish o‘rniga bir qultum suv iching — qirish shilliq qavatni yanada ta’sirlantiradi.
Ko‘p beriladigan savollar
Surunkali faringitda antibiotik ichish kerakmi?
Ko‘p hollarda yo‘q. Surunkali faringit odatda infeksiya emas, balki bitgan burun, reflyuks, chekish yoki quruq havo oqibati, shuning uchun antibiotik unga ta’sir qilmaydi. Antibiotik faqat bakterial infeksiya tekshiruvda tasdiqlanganda va shifokor tayinlaganda ichiladi. O‘zboshimchalik bilan ichilgan kurslar tomoq mikroflorasini buzadi va noqulaylikni kuchaytirishi mumkin.
Tomoqda bir narsa turgandek his — bu o‘sma emasmi?
Bu his (globus) ko‘pincha xavfsiz bo‘lib, shilliq qavat ta’sirlanishi, reflyuks yoki halqum mushaklarining tarangligi bilan bog‘liq. Xos jihati — ovqat yeyish paytida yengillashadi yoki yo‘qoladi. Agar yutish qiyinlashsa, og‘riq bir tomonda bo‘lsa, ovoz uch haftadan ortiq xirillasa, bo‘yinda tugun paydo bo‘lsa yoki sababsiz ozayotgan bo‘lsangiz, LOR ko‘rigini kechiktirmang.
So‘riladigan tabletka va spreylarni doim ishlatish mumkinmi?
Yo‘q, ular faqat qisqa muddatga mo‘ljallangan. Antiseptik sprey va tabletkalar belgini vaqtincha yengillashtiradi, lekin sababni yo‘qotmaydi. Uzoq muddat ishlatilganda tomoqning tabiiy mikroflorasi buziladi. Kundalik parvarish uchun tomoqni tuzli eritma bilan chayish, yetarli suv ichish va xona havosini namlash xavfsizroq hamda foydaliroq. Shikoyatlar davom etsa, sababini LOR shifokori bilan birga izlash kerak.
Surunkali faringit butunlay tuzaladimi?
Natija sababga bog‘liq. Burun orqali nafas tiklansa, reflyuks nazoratga olinsa va chekish tashlansa, belgilar odatda sezilarli kamayadi. Atrofik shaklda shilliq qavat to‘liq tiklanmasligi mumkin, lekin muntazam namlovchi parvarish noqulaylikni ancha kamaytiradi. Davolash vaqt talab qiladi, shuning uchun shifokor bilan kelishilgan rejaga izchil amal qilish muhim.
Doctor Hasan Medical Centerda
Markazda LOR shifokori maslahati va ko‘rigi o‘tkaziladi: shifokor tomoq va burunni tekshiradi, shikoyatlar qachon va nimadan kuchayishini aniqlaydi. Bakterial infeksiyaga shubha bo‘lsa, tomoq surtmasi olinadi, ko‘rsatmaga ko‘ra qon tahlillari — glyukoza, streptokokk infeksiyasiga shubhada ASLO — topshiriladi; bir necha bosqichni bitta tashrifda bajarish mumkin. Natijalar tushunarli tilda izohlanadi va belgilarga emas, aynan sababga qaratilgan shaxsiy reja hamda nazorat ko‘riklari jadvali tuziladi. Reflyuks yoki endokrin sabablarga shubha tug‘ilsa, shifokor tegishli mutaxassisga yo‘llanma beradi va keyingi qadamlarni tushuntiradi. Qabulga ichayotgan dorilaringiz ro‘yxatini olib keling.
Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.
Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

