Maqolalar

Samolyotda quloq barotravmasi — Doctor Hasan Medical Center, Toshkent

Samolyotda quloq og‘rig‘i va barotravma: oldini olish va davolash

Samolyotda quloq og‘rig‘i — sayohatchilarning eng ko‘p uchraydigan shikoyatlaridan biri, uning asosida esa quloq barotravmasi yotadi: tashqi havo bosimi bilan o‘rta quloq ichidagi bosim o‘rtasidagi farq tufayli yuzaga keladigan shikastlanish. Odatda u samolyot pastlay boshlaganda quloq to‘lib qolgandek bo‘lishi va eshitish bo‘g‘iqlashishi bilan boshlanadi, ba’zan kuchli og‘riqqa aylanadi, lekin ko‘pchilikda bir necha soat yoki kun ichida asoratsiz o‘tib ketadi. Bolalar, tumov yoki allergik rinit bilan og‘rigan odamlar hamda burni bitgan holda uchadigan yoki suvga sho‘ng‘iydiganlar ko‘proq xavf ostida. Maqolada parvoz paytida quloq nega og‘rishi, qaysi belgilar zudlik bilan shifokor ko‘rigini talab qilishi, tashxis va davolash usullari, shuningdek parvozda quloqni qanday himoya qilish haqida so‘zlab beramiz.

Quloq barotravmasi nima va samolyotda quloq nega og‘riydi

O‘rta quloq — quloq pardasi ortidagi havo bilan to‘lgan kichik bo‘shliq. U burun-halqumning orqa qismi bilan Yevstaxiy nayi orqali tutashgan: biz yutinganimizda yoki esnaganimizda nay qisqa muddat ochiladi, havo kirib-chiqadi va quloq pardasining ikki tomonidagi bosim tenglashadi. Salondagi bosim nay ochila olishidan tezroq o‘zgarsa, quloq pardasi ichkariga yoki tashqariga bosiladi, taranglashadi va og‘riq paydo bo‘ladi. Farq saqlanib qolsa, parda ortida suyuqlik yoki qon yig‘ilishi, og‘ir holatlarda esa parda yirtilishi mumkin. Xuddi shu mexanizm suvga sho‘ng‘iganda yoki tez harakatlanuvchi liftda quloq og‘rishiga sabab bo‘ladi. Agar yerda ham quloqlaringiz tez-tez bitib qolsa, quloq bitishi sabablari haqidagi maqolamizni o‘qing.

Nega aynan qo‘nish payti eng og‘ir

Samolyot ko‘tarilayotganda salon bosimi pasayadi, o‘rta quloqdagi havo kengayib, Yevstaxiy nayi orqali osongina chiqib ketadi — shuning uchun ko‘pchilik faqat yengil «chirsillash»ni sezadi. Pastlash paytida esa aksincha: salon bosimi oshadi, o‘rta quloqdagi havo nisbatan siqiladi va quloq pardasini ichkariga tortadi. Endi havoni qaytarib kiritish uchun nayni faol ochish kerak, shilliq qavat shishgan bo‘lsa, bu qiyinlashadi. Shuning uchun og‘riq odatda samolyot qo‘nishga yaqinlashganda boshlanadi. Xavf quyidagi hollarda yuqori:

  • tumov, gripp yoki sinusit bo‘lsa, burun bitgan bo‘lsa;
  • allergik rinit yoki burun poliplari bo‘lsa;
  • chaqaloq va yosh bolalarda — ularning Yevstaxiy nayi torroq va kaltaroq;
  • qo‘nish paytida uxlab qolib, yutinmasangiz;
  • ilgari takroriy o‘rta otit bo‘lgan bo‘lsa.

G‘avvoslar kattaroq bosim o‘zgarishiga duch keladi, shu sababli sho‘ng‘ishdagi barotravma tezroq rivojlanadi va ko‘pincha og‘irroq kechadi.

Quloq barotravmasi belgilari

Ko‘pchilik quloq to‘lib qolganini yoki bosimni, eshitish bo‘g‘iqlashganini va bir yoki ikkala quloqda og‘riqni sezadi. Shuningdek, quloqda chirsillash, quloqda shovqin va jiringlash, yengil bosh aylanishi bo‘lishi mumkin. Holat og‘irligini baholashda jadval yordam beradi:

DarajaXos belgilarOdatiy kechishi
YengilQuloq to‘lib qolishi, biroz noqulaylik, bo‘g‘iq eshitishBir necha soatdan bir-ikki kungacha o‘tadi
O‘rtachaSezilarli og‘riq, eshitish pasayishi, parda ortida suyuqlikOdatda bir necha kundan ikki haftagacha yaxshilanadi; LOR ko‘rigi maqsadga muvofiq
Og‘irTo‘satdan o‘tkir og‘riq, so‘ng quloqdan qon yoki suyuqlik (parda teshilishi)Kichik teshiklarning ko‘pchiligi bir necha haftada o‘zi bitadi; shifokor nazorati kerak
Ichki quloq shikastlanishiBosh aylanishi, ko‘ngil aynishi, kuchli shovqin, eshitishning keskin pasayishiShoshilinch holat; o‘sha kuniyoq LOR shifokori ko‘rigi kerak

«Chirs» etgan ovozdan keyin og‘riq birdan kamayib, quloqdan qonli ajralma kelsa, quloq pardasi yirtilgan bo‘lishi mumkin. Quloq og‘rig‘i va eshitish pasayishi haqidagi maqola barotravmani quloq infeksiyasi kabi boshqa sabablardan ajratishga yordam beradi.

Qachon shifokorga shoshilinch murojaat qilish kerak

  • parvoz yoki sho‘ng‘ishdan keyin bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi yoki muvozanat buzilishi;
  • bir quloqda eshitishning to‘satdan keskin pasayishi yoki kuchli shovqin;
  • quloqdan qon, yiring yoki tiniq suyuqlik oqishi;
  • oddiy og‘riq qoldiruvchi vositalar yordam bermaydigan kuchli og‘riq;
  • isitma, quloq orqasida shish va qizarish;
  • bir-ikki hafta ichida o‘tmagan belgilar;
  • sho‘ng‘ishdan keyin holsizlik, uvishish, hushning chalkashishi yoki ko‘krakda og‘riq — tez yordam chaqiring, bu dekompressiya kasalligi belgisi bo‘lishi mumkin.

Tashxis: otoskopiya va eshitish tekshiruvi

Tashxisni odatda LOR shifokori shikoyatlar va quloqni otoskop bilan ko‘rish asosida qo‘yadi. Quloq pardasi ichkariga tortilgan, qizargan, ortida suyuqlik yoki qon bo‘lishi yoki teshilgan bo‘lishi mumkin. Kamerton sinamasi va audiometriya eshitish pasayishining turini ko‘rsatadi: barotravmadan keyin parda ortidagi suyuqlik tufayli o‘tkazuvchan turdagi pasayish kutiladi, neyrosensor pasayish esa ichki quloq zararlanganini bildiradi va shoshilinch yondashuvni talab qiladi. Burun va burun-halqum ham ko‘rikdan o‘tkaziladi, chunki Yevstaxiy nayi ishlamasligining sababi ko‘pincha aynan burun bitishidir. Bolalarda barotravmani o‘tkir o‘rta otit bilan adashtirmaslik kerak, chunki ikkalasi bir vaqtda kechishi ham mumkin.

Quloq barotravmasi qanday davolanadi

Yengil barotravma odatda vaqt va bosimni tenglashtiruvchi ehtiyotkor usullardan boshqa davoni talab qilmaydi. Belgilar saqlansa, shifokor quyidagilarni tavsiya qilishi mumkin:

  • keng tarqalgan og‘riq qoldiruvchi vositalar — shifokor yoki yo‘riqnoma ko‘rsatmasiga muvofiq;
  • burun bitgan bo‘lsa, tomir toraytiruvchi yoki gormonli burun spreyi — faqat shifokor tavsiyasi bilan, tomir toraytiruvchi vositalar bir necha kundan ortiq ishlatilmaydi;
  • asosiy sabab — tumov, sinusit yoki allergiyani davolash;
  • antibiotiklar — faqat infeksiya belgilari bo‘lsa va shifokor buyurgan holda;
  • quloq pardasi teshilganda: quloqni quruq saqlash, suzmaslik, shifokor buyurmagan tomchilarni tomizmaslik va bitganini nazorat ko‘rigida tasdiqlash.

Ichki quloq barotravmasida dam olish, kuchanishdan saqlanish va mutaxassis kuzatuvi zarur. Uzoq saqlanadigan suyuqlik yoki bitmayotgan teshik qo‘shimcha LOR muolajalarini talab qilishi mumkin — ularni shifokor alohida tushuntiradi. Quloqqa yog‘ yoki uyda tayyorlangan tomchilar tomizmang, paxta tayoqchalari bilan tozalamang. G‘avvoslar LOR shifokori quloq tuzalganini tasdiqlamaguncha qayta sho‘ng‘imasligi kerak.

Samolyotda quloq og‘rig‘ining oldini olish

  • ko‘tarilish va ayniqsa pastlash davomida yutining, esnang, saqich chaynang yoki konfet so‘ring; qo‘nishda uxlamang;
  • Valsalva usulini ehtiyotkorlik bilan bajaring: og‘izni yuming, burunni qisib, quloq «ochilgunicha» sekin puflang — hech qachon kuch bilan emas;
  • Toynbi usuli: burunni qisib turib yutining;
  • chaqaloqni ko‘tarilish va pastlash paytida emizing yoki so‘rg‘ich bering; kattaroq bolalarga naycha orqali suv ichiring;
  • kuchli tumov yoki sinusit bo‘lsa, iloji bo‘lsa parvozni keyinga suring; uchishga to‘g‘ri kelsa, pastlashdan oldin tomir toraytiruvchi sprey sizga mos kelishini shifokordan so‘rang;
  • bosimni rostlovchi (filtrli) quloq tiqinlari ba’zi kattalarga yordam berishi mumkin;
  • g‘avvoslar sekin cho‘kishi, bosimni erta va tez-tez tenglashtirishi va tumov bilan sho‘ng‘imasligi kerak.

Ko‘p beriladigan savollar

Parvozdan keyin quloq bitishi qancha davom etadi?

Ko‘pchilikda quloq bitishi va bo‘g‘iq eshitish bir necha soatda, ba’zan bir-ikki kunda o‘tib ketadi. Yutinish, esnash va ehtiyotkorlik bilan bajarilgan Valsalva usuli Yevstaxiy nayining ochilishiga yordam beradi. Quloq bir-ikki haftadan keyin ham bitgan bo‘lsa yoki og‘riq, ajralma, bosh aylanishi, sezilarli eshitish pasayishi bo‘lsa, quloqni LOR shifokori ko‘rishi kerak.

Tumov yoki sinusit bilan samolyotda uchish mumkinmi?

Kuchli tumov, sinusit va burun bitishi barotravma ehtimolini oshiradi, chunki shishgan shilliq qavat Yevstaxiy nayining ochilishiga to‘sqinlik qiladi. Iloji bo‘lsa, parvozni burun ochilguncha keyinga surgan ma’qul. Uchishga to‘g‘ri kelsa, pastlashdan oldin tomir toraytiruvchi burun spreyi sizga mos kelishini oldindan shifokordan so‘rang va uni faqat tavsiya etilganidek, qisqa muddat ishlating.

Samolyotda chaqaloq quloqlarini qanday himoya qilish mumkin?

Chaqaloq bosimni ataylab tenglashtira olmaydi, lekin yutinish buni uning o‘rniga bajaradi. Ko‘tarilish va ayniqsa pastlash paytida bolani ko‘krak yoki shishadan emizing yoki so‘rg‘ich bering, qo‘nish vaqtida uxlab qolmasligiga harakat qiling. Yig‘lash ham naylarni ochishga yordam beradi. Parvozdan keyin bola uzoq vaqt bezovta bo‘lsa, isitmasi chiqsa yoki quloqdan ajralma kelsa, shifokorga murojaat qiling.

Parvozdan keyin yorilgan quloq pardasi o‘zi bitadimi?

Ha, barotravma tufayli paydo bo‘lgan kichik teshiklarning ko‘pchiligi bir necha hafta ichida o‘zi bitadi. Bu davrda quloqni quruq saqlang, suzmang, cho‘milishda quloqqa suv kirishidan ehtiyot bo‘ling va shifokor buyurmagan tomchilarni ishlatmang. Shifokor tuzalganini tasdiqlamaguncha suvga sho‘ng‘ishdan saqlaning. Nazorat ko‘rigi va eshitish tekshiruvi parda bitgan-bitmaganini hamda eshitish tiklanganini ko‘rsatadi.

Doctor Hasan Medical Centerda

Markazda parvoz yoki sho‘ng‘ishdan keyingi quloq og‘rig‘i, quloq bitishi va eshitish o‘zgarishlari bo‘yicha LOR shifokori konsultatsiyasi o‘tkaziladi. Shifokor quloqni otoskop bilan ko‘radi, burun va burun-halqumni tekshiradi, zarur bo‘lsa eshitishni tekshirish uchun audiometriya buyuradi — shu tariqa bir necha bosqichni bitta tashrifda o‘tish mumkin. Natijalar tushunarli tilda izohlanadi va individual reja tuziladi: quloqni hozir qanday davolash, qachon nazorat ko‘rigiga kelish va keyingi parvozga qanday tayyorlanish kerakligi aytiladi. Ichki quloq shikastlanishi yoki bitmayotgan teshik aniqlansa, shifokor mavjud imkoniyatlar va keyingi qadamlarni batafsil tushuntiradi. Qabulga avvalgi tekshiruv natijalarini olib keling. Qo‘shimcha ma’lumot LOR yo‘nalishi sahifasida berilgan.

Muhim: ushbu maqola faqat ma’lumot berish uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Aniq tashxis va davolash rejasi uchun mutaxassisga murojaat qiling.

Shu yo‘nalish bo‘yicha shifokorlarimiz

Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Jiyanbekov Baxodir Sheraliyevich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Sodikov Saidvali Saidumarovich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Sodikov Saidvali Saidumarovich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Murod — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Murod
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Yusupov Yunus Azimovich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Yusupov Yunus Azimovich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Ubaydullayev Eldor Nuriddinovich — LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Ubaydullayev Eldor Nuriddinovich
LOR (quloq-burun-tomoq) shifokori
Doctor Hasan Medical Center — bog‘lanish
📍 Toshkent shahri, Sebzor massivi 1
📞 +998 55 510 60 60
✉️ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
🌐 Instagram · Telegram · Facebook · YouTube · TikTok
Saytni ishlab chiqdi — KLINIKI.UZ